مکانیسم‌های تزکیه نفس درمهارحسادت و بهبود روابط اجتماعی

نویسندگان

1 استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران.

2 دانشجوی دکتری، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران

doi
10.22084/qss.2025.31490.1164
چکیده

 گســترش اختلالات روانی و فروپاشــی روابط اجتماعی ناشــی ازحسادت به عنــوان رذیلــت اخلاقی ریشــهدار، ضرورت مهار آن از طریق ســاز و کارهای عملیاتــی تزکیه نفس را آشــکار می‌ســازد. این پژوهش بــا روش توصیفی- تحلیلــی و اتــکا بــه آیــات و روایــات، به بررســی این پرســش می‌پــردازد که فراینــد تزکیــه نفــس چگونــه بــا بازتعریــف خویشــتن اخلاقــی، حســادت را خنثی کرده و روابط اجتماعی را بهبود می‌بخشــد. یافته‌ها نشــان می‌دهد نخســت، تقویت رضایت به قضای الهی (حدید/۲۳ ) با مهار مقایســه‌گری مخرب و افزایش احساس کفایت درونی، زمینه‌ساز کاهش حسادت است. دوم، تقوای قلبی به‌مثابه محور خودکنترلی (بقره/۱۹۷)با ایجاد سیستم نظارتی درونی، هیجانات منفی را مهار می‌کند. ســوم، تبدیل حســادت به غبطه از طریق تربیت نفس، رقابت سازنده را جایگزین تخریب اجتماعیمی‌نمایــد. چهارم، تبدیــل حســادت بــه همدلــی و اعتماد بــا تأ کیــد بــر ارزش‌های توحیدی (آلعمران/ ۱۰۳) و اصل «آنچه برای خود می‌پسندی بــرای دیگــران بپســند» (نهج‌البلاغــه، نامه۳۱)، ســرمایه اجتماعــی را ارتقا می‌دهــد. در مجمــوع، تزکیه نفــس با هدف قراردادن ریشــه‌های وجودی حســادت (خودمحوری و عدم رضایت به تقدیر الهی،) نه تنها این رذیله را مهــار می‌کنــد، بلکــه از طریق بازســازی شــناختی، روابــط اجتماعی را به سمت همبستگی و تعامل سازنده سوق می‌دهد