فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

 احســان از مفاهیم محوری و پربســامد در گفتمان قرآن کریم اســت که قلمرو آن فراتر از یک فضیلت اخلاقی فردی، شبکهای به‌هم‌پیوسته از روابط الهی، انســانی و اجتماعــی را دربرمی‌گیــرد. تحلیــل ســیاقی و موضوعی آیات نشــان می‌دهــد کــه قرآن بــا ارائه تصویــری جامع از احســان، این مفهــوم را به‌مثابه الگوی الهی-تربیتی برای ســاماندهی مناســبات انســان با خدا، خویشتن و دیگران مطرح می‌سازد. پژوهش حاضر با هدف تبیین ساختار سلسله‌مراتبی و حوزه‌های کاربست احسان در قرآن کریم، از ساحت الهی تا عرصه مناسبات انسانی، انجام شده است. روش پژوهش، توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر تفسیر موضوعی قرآن کریم اســت. در این چارچوب، آیات مرتبط با مفهوم احســان و مشــتقات آن با اســتناد به تفاســیر و منابع معتبر گردآوری، طبقه‌بندی و با نگاهی جامع تحلیل شــدهاند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که احسان در قرآن از ســاختاری سهســطحی برخوردار اســت: در سطح نخست، احسان الهــی به‌عنوان سرچشــمه این منظومــه، در آفرینش نیکو، اعطــای کرامت و مقام خلافت انســان و گشــایش پس از سختی تجلی می‌یابد؛ در سطح دوم، احسان انسان به خداوند در قالب توحیدباوری، عبودیت آ گاهانه و اخلاص در عمل تحقق می‌یابد؛ و در سطح سوم، احسان انسان به هم‌ نوع به‌عنوانجلوه عینی و اجتماعی این اصل ظهور می‌کند. گونه‌شناسی مصادیق احسان نیز گســترهای وســیع را آشکار می‌ســازد که از عبودیت الهی و تکریم والدین تا معاشــرت نیکو با همســر، مســئولیت‌پذیری اجتماعی و حمایت از نیازمندان امتداد می‌یابد. قرآن برای نهادینه‌ســازی این مفهوم، از چارچوبی انگیزشــی بهــره می‌بــرد کــه پاداش‌هایی چون محبت الهــی، برکت در زندگــی دنیوی و پاداش اخروی را در بر می‌گیرد.