منشور تأسیس امت: تحلیل کارکرد اجتماعی «وصایای دهگانه» (انعام: ۱۵۳-۱۵۱) در گذار از عصبیت جاهلی به قرارداد اجتماعی توحیدی
نویسندگان
1 فار غ التحصیل دکتری، فقه و حقوق اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
2 پژوهشــگر پســا دکتری، علوم قرآن و حدیث، دانشــکده الهیات، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
doi
10.22084/qss.2025.30714.1116چکیده
آیات 1۵۳-1۵1ســوره انعام، موســوم به «وصایای دهگانه،» فراتر از احکام اخلاقــی فردی، منشــوری منســجم برای گــذار از نظم اجتماعــی مبتنی بر «عصبیــت جاهلــی» به یک «قــرارداد اجتماعی توحیــدی» ارائه میدهند. مســئله اصلــی ایــن پژوهــش، تحلیل کارکــرد ایــن وصایا بهمثابــه یک کل نظاممنــد در بازســازی ســاختارهای اجتماعی و تأســیس امت اســت. این پژوهــش بــا روش توصیفی-تحلیلــی و رویکــرد تحلیــل محتــوای کیفــی تفاســیر معتبر، به این پرســش پاســخ میدهد. یافتهها نشــان میدهد که اصل «توحید،» با نفی حاکمیتهای خودســرانه، سنگ بنای این قرارداد اجتماعــی اســت. ســایر وصایا نیــز کارکردهــای مشــخصی در تحکیم نهاد خانــواده بــر پایــه عدالت بیننســلی، اســتقرار عدالــت اقتصــادی مبتنی بر اعتمــاد متقابــل، و تضمیــن انســجام ایدئولوژیک امت از طریــق پیروی از «صــراط مســتقیم» ایفا میکنند. نتیجه آنکه، ایــن آیات یک الگوی جامع برای مهندســی اجتماعی و گذار از جامعــه قبیلهمحور به امتی قانونمدارو اخلاقی ارائه میدهند.
