فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تزکیه‌ی اجتماعی در منظومه‌ی قرآنی، فرآیندی چندساحتی است که از تهذیب نفس فردی آغاز شده و به اصلاح بنیادهای اخلاقی و ساختاری جامعه می‌انجامد. این پژوهش با روش تحلیل محتوای مضمونی و تمرکز بر سیاق آیات، سه راهبرد اصلی در تحقق تزکیه اجتماعی را استخراج و تحلیل کرده است. مهم‌ترین راهبرد، «تقویت سلامت تعاملات اجتماعی» است که بر پایه اعتماد متقابل، رعایت حقوق و حریم‌های فردی، کنترل نگاه و پرهیز از بدبینی و تجاوز به حقوق دیگران استوار است. این راهبرد شالوده اصلاح روابط انسانی و تضمین سلامت و آرامش جمعی را تشکیل می‌دهد و از نظر قرآن، اصلی‌ترین بستر بروز یا پیشگیری از انحرافات اخلاقی در جامعه است. راهبرد دوم، «هدایت‌گری اجتماعی و تربیت اخلاق جمعی» است که نقش نظام‌های تربیتی الهی، پیامبران و نهادهای آموزش وحیانی را در شکل‌دهی رفتارهای جامعه‌پسند و تقویت ارزش‌های اخلاقی برجسته می‌کند. این هدایت سازمان‌یافته، پایه‌گذار رشد اخلاقی و پایداری تزکیه در سطح اجتماعی است. سومین راهبرد، «ترویج روحیه انفاق و بخشش» است که به‌عنوان راهکاری مؤثر برای مقابله با ریشه‌های درونی فساد اجتماعی مانند بخل و دنیاطلبی، زمینه‌ساز عدالت اجتماعی، کاهش فاصله‌های اقتصادی و تقویت پیوندهای جمعی شناخته می‌شود. یافته‌ها نشان می‌دهد تزکیه اجتماعی در قرآن، فرایندی چندسطحی و منسجم است که اصلاح روابط اجتماعی، هدایت تربیتی و تقویت ارزش‌های اخلاقی را به‌طور هم‌زمان دنبال می‌کند و در نهایت زمینه‌ساز جامعه‌ای متعادل، اخلاق‌محور و الهی می‌گردد.