فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

آیه ۵۵ سوره نور یکی از آیات کلیدی قرآن کریم در زمینه وعده الهی به مؤمنان برای جانشینی و استقرار حاکمیت در زمین است. این پژوهش با رویکردی تحلیلی و تطبیقی به بررسی دیدگاه‌های تفسیری شیعه و اهل سنت درباره تحقق این وعده می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مفسران اهل سنت، همچون طبری، ابن کثیر و قرطبی، تحقق وعده را در دوره تاریخی صدر اسلام، به‌ویژه زمان پیامبر اکرم(ص) و خلفای راشدین دانسته‌اند. در مقابل، مفسران شیعه از جمله علامه طباطبایی و آیت‌الله مکارم شیرازی، تحقق نهایی و کامل آیه را در آینده و در دوران ظهور امام مهدی(عج) دانسته‌اند. در این میان، شرط تحقق وعده در هر دو دیدگاه، ایمان، عمل صالح و توحید خالص معرفی شده است. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که گرچه هر دو مذهب بر اصل وعده استخلاف تأکید دارند، اما در تعیین مصداق نهایی و دامنه تحقق آن، تفاوت‌های قابل‌توجهی میان آن‌ها وجود دارد. این تفاوت‌ها ریشه در مبانی کلامی و روایی هر مذهب دارد و این وعده، نه تنها نویدی الهی برای آینده، بلکه راهبردی تمدن ساز در ابعاد اخلاقی، هویتی، سیاسی، فرهنگی و روانی برای تقویت گفتمان، بازمهندسی ساختار اجتماعی و جهت دهی تربیتی نظام اسلامی در عصر حاضر است.