فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این پژوهش میان‌رشته‌ای با هدف واکاوی سازوکارهای تولید سرمایهٔ اجتماعی در امت اسلامیِ صدر اسلام انجام شده است. داده‌ها شامل گزینش آیات کلیدی قرآن (حجرات/10، توبه/103، مائده/2، انفال/63، آل‌عمران/103)، تفاسیر معتبر و منابع تاریخی مانند سیرهٔ ابن‌هشام است. روش تحقیق تحلیل محتوای کیفیِ تماتیک است؛ آیات و تفاسیر کدگذاری و سه مقولهٔ محوری — اخوت اسلامی، نهادهای اجتماعی و هنجارهای متقابل — استخراج شد و با نظریهٔ سرمایهٔ اجتماعی (اعتماد، شبکه‌ها و هنجارها) تطبیق یافت. یافته‌ها نشان می‌دهد که اخوتِ قرآنی بستر اعتماد و سرمایهٔ پیوندی را فراهم ساخت؛ نهادهایی مانند مسجد و نظام زکات شبکه‌های همکاری و سرمایهٔ پل‌زننده ایجاد کردند؛ و هنجارهای امر به معروف و تعاون در خیر، هنجارهای متقابل را نهادینه نمودند. نتیجه پژوهش نشان می‌دهد اصول قرآنی با کارکردهای عملی و تاریخی، سازوکارهایی برای تقویت اعتماد، همکاری و کاهش نابرابری فراهم کرده‌اند و می‌توانند برای سیاست‌های ادغام اجتماعی، برنامه‌های نهادسازی مدرن و ارتقای انسجام اجتماعی الهام‌بخش باشند. تحلیل تطبیقی آیات، تفاسیر و منابع تاریخی مبنای پیشنهادهای کاربردی مقاله را تشکیل می‌دهد.