چارچوب مؤلفه‌هایِ ّنظریّۀ عدالت در قرآن کریم به روش فراترکیب

نویسندگان

1 دانشیــار گــروه قــرآن و مطالعات اجتماعی پژوهشــکده اسلام تمدنی پژوهشــگاه علــوم و فرهنگ اسلامی مشهد، ایران

doi
10.22084/qss.2025.30026.1081
چکیده

 دربــارۀ چیســتی، چــرایی و چگونگــی عدالــت، نظر ّیــات گونا گونــی مطرح شــده اســت. قرآن‌پژوهان نیــز تلاش داشــته‌اند در آثار خــود، نظر ّیۀ قرآنی عدالت را ترسیم کنند. هدف از این مقاله، دســتیابی به پاســخ این ســؤال اســت کــه نظر ّیۀ عدالت از دیدگاه قرآن کریــم، دارای چه مؤلفه‌ها، عناصر و مفاهیمی اســت؟ با روش فراترکیب، آثار عدالت‌پژوهان قرآنی و مفسران مــورد بررســی قــرار گرفت. بــر پایۀ یافته‌ها، روشــن شــد که مبانیِِ عدالت، چیستیِ عدالت، عدالت اقتصــادی، عدالت اجتماعی، عدالت سیاســی و بازخــورد عدالــت از جمله مهم‌ترین مؤلفه‌هایی اســت که چارچوب نظر ّیۀ عدالت را شکل می‌دهند. سایر عناصر و مفاهیمِ نظر ّیۀ عدالت در هر یک از این مؤلفه‌ها جای می‌گیرند. نوآوری این مقاله، از یک ســو، روشــمندی آن اســت و از ســوی دیگر، به دســت دادن مدلی پایه و زمینه‌ســازی برای نظریه‌پردازی در باب عدالت از دیدگاه قرآن کریم است. نتیجه آن‌که این مدل، شاخصی روشمند برای بررسی و نقد نظرات و نظر ّیات قرآنیِ  عدالت و نشان دادن ضعف‌ها و قوت‌های آن‌هاست.