تحلیل مضمون ابعاد تحول روانشناختی حاصل از رنج از دیدگاه قرآن کریم

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری روان‌شناسی، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران

2 دانشیار گروه روانشناسی، واحد تهران مرکز، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

3 استادیار گروه روا ن‌شناسی، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، ایران

doi
10.22084/qss.2025.30432.1099
چکیده

امروزه بسیاری از تحقیقات روانشناختی بروی احساسات مثبت متمرکز شده اند و این رویکرد گاه منجر به نادیده گرفتن اهمیت رنج در زندگی انسان می شود. این در حالی است که رنجها و احساسات منفی می توانند معانی و درس های مهمی به ما بیاموزد و به عنوان محرکی برای رشد فردی و تحول روانشناختی عمل کنند. از این رو ضروری است به جای نادیده گرفتن رنجها، به تحلیل و بررسی آنها پرداخته و از این تجربیات در راستای تحول روانشناختی بهره برداری کنیم. این پژوهش با هدف بررسی نقش رنج در تحول روانشناختی، آیات قرآن کریم را به عنوان منبعی جامع تحلیل کرده است. این پژوهش از نوع کیفی و به روش تحلیل مضمون است. تحلیل داده ها توسط نرم افزار MAXQDA انجام پذیرفت که در مجموع با مطالعة کامل مضامین مرتبط با رنج در قرآن ابتدا 167 کد شناسایی و سپس از میان آنها 2 مضمون فراگیر، 5 مضمون سازمان دهنده، 10 مضمون پایه استخراج شدند. روابط میان این مضمونها نیز درقالب یک الگو ارائه شد. یافته ها نشان داد که از دیدگاه قرآن رنجها می توانند به تحول روانشناختی منجر شوند. بدین صورت که با تأثیر بروی نگرش و عملکرد انسانها موجب تغییرات مثبت فکری، معنوی، رفتاری، عاطفی و امید به زندگی می شوند. تغییراتی که مستلزم عواملی چون تفکر بازنگرانه ، آگاهی اخلاقی ، خودآگاهی ، تجربه معنوی ، درک معنای زندگی ، پرورش رفتارهای سازگارانه ، ارتباط معنوی ، امید به بخشش الهی ، امید به پاداش الهی و امید به لطف الهی می باشند.