فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

نوشته‌های داعیان اسماعیلی فاطمی بر اهمیت درک دنیا و دین از طریق نگاهداشت تعادلی بسزا میان وجوه ظاهری و باطنی آنها تأکید می‌نهند. استنباط و تفهّم باطن از ظاهر، به تأویل نامبردار است. این مقاله مفهوم تأویل را با تکیه بر وجه اسماعیلی آن تحلیل می‌کند و این گزاره‌ی اعتقادی فاطمیان را برمی‌رسد که همچنان‌که تنها پیامبر (ص) از جانب خدای متعال اذن و اختیار حمل تنزیل را داشت، نیز تنها جانشینان او از اهل بیت اختیار و اقتدار آشکار ساختن تأویل آن را دارند. سپس این تأویل به واسطه‌ی منصوبان امام در میان مؤمنان انتشار و اشاعه می‌یابد. این مقاله به معرفی اساس‌التأویل قاضی نعمان، یکی از نویسندگان برجسته‌ی آثار این سبک، و ترجمه‌ی فارسی آن، بنیاد تأویل اثر مؤید فی‌الدین شیرازی، می‌پردازد. قاضی نعمان با بیان روایتی از امام محمدالباقر (ع)، دعائم‌الاسلام خوبش را با هدف شرح ظاهر هفت رکن اسلام به سلک قلم درآورد، و تشریح و توضیح باطن آنها را در تأویل دعائم-الاسلام پی گرفت. با این همه، وی کتابی مجزا تحت عنوان اساس‌التأویل را به ولایت، که مهم‌ترینِ ارکان اسلام است، اختصاص داد که به تأویل حیات امامان و پیامبرانی که ذکرشان در قرآن کریم آمده می‌پردازد. این مقاله مفهوم سیره‌ی مقدس، تاریخ قدسی و حدودِ دین را آن‌گونه که در اساس‌التأویل شرح شده، می‌گشاید؛ سپس ترجمه‌ی فارسی مؤید فی‌الدین شیرازی را که در باب ولادت حضرت عیسی (ع) (سوره‌ی آل عمران: ۴۸-۴۲) است، به مثابه‌ی مثالی از این رویکرد باطنی به تاریخ مقدس، برگرفته از بنیاد تأویل وی که تاکنون تصحیح نشده، ارائه می‌کند.