فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

انسان از بدو تکوّنِ خود، همواره تحت تأثیر عوامل متعددی است که موجبات تمایز او با دیگران را رقم می-زند و شاکله وجودی او را شکل می‌دهد. در نظام فکری ابن‌سینا، «ماده اولیه بدن»، «مزاج بدن»، «زمان حدوث نفس»، «هیئات نفسانی»، «خلقیات» و «معقولات» از مهم‌ترین عوامل تمایز و انفراد محسوب می-شوند که از ابتدای تکوّن حیات فرد در فردیّت او نقش‌آفرینی می‌کنند و او را به‌عنوان یک شخص منحصربه-فرد می‌شناسانند. التفات به سازوکار مجموع عوامل نامبرده، روشن می‌سازد که در مواضعی خود فرد در ایجاد این تمایزات نقشی ندارد و در واقع تمایز میان هر فرد با دیگری از جانب شرایط جبری محقق می‌گردد. در نوشتار حاضر با روش توصیفی- تحلیلی، پس از تبیین مواضع جبری تمایزات افراد، مسئله حکمت الهی و بررسی چراییِ این اختلافات ناخواسته که از پیامدهای مترتب بر اصل تمایزات جبری افراد است، مورد تحلیل واقع می‌شود. مطابق یافته‌های این جستار در اندیشه ابن‌سینا میان تمایزات جبری افراد با مختصات حکمت الهی منافاتی وجود ندارد و نمی‌توان این تمایزات را مصداق ظلم خواند؛ چراکه مشتمل بر حکمت‌های بی-شماری هستند و امکان جبران کمبود استحقاق‌ها در موقعیت‌های دیگر وجود دارد.