فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پدیده‌های فناورانه، مثل فضای مجازی اثر شگرفی بر تسهیل زندگی بشر دارند وبه بازوهای حیاتی زندگی انسان تبدیل شده‌اند، بنابراین مستحق مطالعه جدی فلسفی‌اند.پژوهش حاضر با پرسش از چیستی فضای مجازی، تلاش می‌کند با مفهوم‌شناسی این اصطلاح راه را برای بررسی سایر چالش‌های متوجه این پدیده هموار کند. این مهم بااستفاده از روش پدیدارشناسی و تحلیل مفهومی درمطالعه مقایسه‌ای مفهوم فضا در برداشت عام از فضای فیزیکی و فضای مجازی آغاز می‌شود وپس از بررسی رویکرد برخی اندیشمندان درباب فضا به این نتیجه می‌رسد که مفهوم فضا درهر دو اصطلاح در عین داشتن نقاط مشترک، دارای تمایزات شایان توجهی‌ست که برخاسته از موقعیت استعلایی مجاز در بحث از فضای مجازی است. دستاورد پژوهش حاضر در معناشناسی پدیدارشناختی اصطلاحات نهفته، با این نتیجه که معنای مجاز در اصطلاح مدنظر ارتباط مستقیمی با معنای لغت‌نامه‌ای آن ندارد و تنها توسعه آن، به معنای استعلا می‌تواند مفهوم فضای مجازی را روشن کند. بنابراین دوگانه فضای فیزیکی-فضای مجازی؛ دوگانه حقیقت و مجاز در ادبیات نیست. وقتی مجاز استعلا ملاحظه شود، فضای مجازی به معنی فضای استعلا یافته از حس خواهد بود که در تعبیر فلسفه اسلامی اشاره به عالم خیال دارد. واستعلا، به معنی رایج‌تر کانتی یعنی شرط امکان تجربه، موقعیت انسان را در مقام اثرگذاری، اثرپذیری و خلق عالم مجازی، بهتر منعکس می‌سازد. بالاخره رویکرد استعلایی به فضای مجازی، خالی بودن این فضا از ترس‌ها و محدودیت‌های انسان متناهی را زیر سوال برده، از مفهوم سنتی مجاز به معنای محروم از واقعیت فاصله گرفته، یک جهان واقعی موازی را به تصویر می‌کشد.