تغییرات شدت تبخیر از خاک شنی و لوم رسی شنی در اثر باکتری باسیلوس ولزنسیس
نویسندگان
1 گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران
2 گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران
3 مؤسسه تحقیقات خاک و آب (SWRI)، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (AREEO)، کرج، ایران
doi
10.22092/ijsr.2026.371357.799چکیده
در این پژوهش اثر تلقیح باکتری Bacillus velezensis تولیدکننده پلیمر γ‑PGA، بر شدت تبخیر از دو خاک با بافتهای شنی و لومی رسی شنی، بهصورت آزمایشگاهی، بررسی گردید. آزمایشها در ستونهای PVC با سه تیمار شامل، شاهد (آب)، تلقیح نسبت 1:5 و 1:10 سوسپانسیون به آب با جمعیتهای 108×4 و 108×8 (CFU-1 mL) اجرا شد و میزان تبخیر از خاک طی ۱۰ الی ۱۱ روز با وزنکردن روزانه پایش شد. شبیهسازی با نرمافزار HYDRUS‑1D انجام و پارامترهای هیدرولیکی به همراه شاخصهای دینامیک آب خاک، شامل؛ مکش و رطوبت ظرفیت زراعی و طول مشخصه تبخیر با استفاده از حل معکوس برآورد شد. نتایج نشان داد که تلقیح باکتری، تبخیر تجمعی را در هر دو خاک کاهش داد و این اثر در خاک شنی بیشتر از لومرسیشنی بود. در اثر تلقیح خاک با باکتری باسیلوس ولزنسیس، میانگین وزنی هدایت هیدرولیکی و طول مشخصه تبخیر (Lc) و پتانسیل ماتریک بحرانی ظرفیت مزرعه (ΨFC) کاهش و زمان مشخصه رسیدن به ظرفیت مزرعه (tFC) افزایش یافت. تغییرات ویژگیهای هیدرولیکی خاک نیز با تراکم جمعیت باکتری تلقیحشده غیرخطی بود و کارایی غلظت پایینتر باکتری در کاهش تبخیر در برخی شرایط بیشتر بود که احتمال خودمهارگری در تراکمهای بالاتر را نشان میدهد.این یافتهها ظرفیت مهندسی زیستی برای مهار تبخیر و بهبود آب سبز در خاکهای درشتدانه را تأیید کرد. توصیه میشود مطالعات آینده اعتبارسنجی مزرعهای و تعیین دوز بهینه را مورد بررسی قرار دهند.