پیامدسنجی جامع ابرپروژة‌ بزرگراه‌های شهری؛ مطالعه بزرگراه‌های امام علی(ع) و صیاد شیرازی در محدوده منطقه 7 کلان‌شهر تهران

نویسندگان

1 دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه شهیدبهشتی

2 دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه شهیدبهشتی

3 مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران

4 مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران

doi
10.48308/spdp.2023.232552.1000
چکیده

چکیده ﺗﺴﻠﻂ دﯾﺪﮔﺎه ﺧﻮدروﻣﺪار در ﻧﻈﺎم ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﯾﺰی ﺷﻬﺮی و حمل و نقلی ﮐﻼنﺷﻬﺮﻫﺎی ﮐﺸﻮر ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪه اﺳﺖ ﺗﺎ ﺳﯿﺎﺳﺖﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ ﻧﻈﯿﺮ ﺗﻌﺮﯾﺾﻫﺎی ﻏﯿﺮﺿﺮوری، اﯾﺠﺎد ابرپروژه‌های ﺑﺰرﮔﺮاهی، اﺣﺪاث ﺗﻮﻧﻞﻫﺎ، دو یا چندﻃﺒﻘﻪ ﮐﺮدن ﺑﺰرﮔﺮاهﻫﺎ، اﺣﺪاث ﭘﺎرﮐﯿﻨﮓ‌های بزرگ‌مقیاس و گاهی نیز نامتجانس با بافت در ﻣﺮاﮐﺰ و پهنه‌های ﺷﻬﺮی اﺟﺮا ﺷﻮد ﮐﻪ پیامدهای مستقیم و غیرمستقیم بسیاری در ﺳﻄﺢ ﮐﻞ ﺷﻬﺮ و ﺑﻪوﯾﮋه در ﻣﺤﻼت ﻣﺠﺎور آنﻫﺎ داﺷﺘﻪ اﺳﺖ. با طرح رویکردهای توسعة پایدار، افزایش قابل توجه حساسیت‎های اجتماعی-فرهنگی و محیطی و افزوده شدن معیارهای غیراقتصادی و غیرکالبدی به تحلیل‌های هزینه-فایده‌ی اقتصادی در تصمیم‌گیری‌های شهری، رویکرد جامع پیامدسنجی و ارزیابی آثار به مثابه ابزاری موثر در راستای تحقق پایداری شهری مطرح شده است. پیامدسنجی جامع مستلزم طراحی مدل و تعریف معیارها و شاخص‌های عملیاتی سنجش وضعیت است. این معیارها، با تاکیدی که این پژوهش بر جامعیت در ارزیابی دارد، در ابعاد مختلفی اعم از اجتماعی-فرهنگی، اقتصادی، کالبدی-ترافیکی، حقوقی و نهادی، سلامت و بهداشت، امنیت، محیط‌زیستی و سیاستی تعریف می‌شوند؛ بزرگراه‌های امام علی (ع) و صیاد شیرازی، از عناصر اصلی پیونددهنده مناطق شمالی با مرکزی و جنوبی شهر در ساختار شبکه‌ای شهر تهران به شمار می‌آیند. پیامد اﺣﺪاث اﯾﻦ ابرپروژه‌ها، بدلیل در معرض قرار دادن محلات و پهنه‌های مختلف سنتی و البته متراکم و نفوذناپذیر با ویژگی‌های متفاوت از ﻟﺤﺎظ ﻣﻘﯿﺎس، ﺣﺠﻢ و ﮔﺴﺘﺮه ﻗﺎﺑﻞﺗﻮﺟﻪ و ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ ﭘﮋوﻫشی یکپارچه اﺳﺖ. ازاﯾﻦرو، اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺶ در چهارچوب روش‌شناسی ارزیابی جامع‌نگر و یکپارچه و با اختیار روش پژوهش شبه‌تجربی مبتنی بر داده‌های آماری و فضایی مربوط به پیش و پس از مداخله بزرگراهی در محلات مداخله و کنترل، به شناسایی پیامدهای اﯾﻦ گذر‌ها ﺑﺮ محلات پیرامونی، با تاکید بر محدوده منطقه 7 شهر تهران، می‌پردازد. در نهایت پس از اعتبارسنجی نتایج به واسطه پیمایش‌های اجتماعی و بازدیدهای میدانی و تحلیل سیستمی آن به واسطه روش DPSIR راهکارهایی در ﺟﻬﺖ ﺗﻌﺪﯾﻞ ﯾﺎ ﺟﺒﺮان پیامدهای ﻣﻨﻔﯽ و تقویت پیامدهای مثبت آن ﺑﺮ ﺷﻬﺮ ارائه می‌دهد. به عنوان نتابج پژوهشی مسائل راهبردی بروز یافته در پهنه‌های پیرابزرگراهی عبارتند از گسستگی و چندپارگی کالبدی و کاهش دسترس‌پذیری بین‌محله‌ای به ویژه در محدوده بزرگراه صیاد شیرازی .