مدیریت یکپارچه خاک و آب در مقیاس مزرعه در زیر حوضه هنام (قسمت دوم: بستههای مدیریتی واحدهای همگن خاک و آب)
نویسندگان
1 عضو هیأت علمی مؤسسه تحقیقات خاک و آب
2 محقق، موسسه تحقیقات خاک و آب، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج،
3 عضو هیأت علمی مؤسسه تحقیقات خاک و آب
4 عضو هیأت علمی مؤسسه تحقیقات خاک و آب
5 International Center for Agricultural Research in the Dry Areas Jordan
6 دفتر ترویج دانش و فناوری کشاورزی موسسه آموزش و ترویج، تهران، ایران
7 عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی لرستان
8 استادیار پژوهش، بخش تحقیقات خاک و آب، مرکز تحقیقات آموزش کشاورزی و منابع طبیعی لرستان، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی، خرم
9 عضو هیأت علمی مؤسسه تحقیقات خاک و آب
10 عضو هیأت علمی مؤسسه تحقیقات خاک و آب
11 عضو هیات علمی موسسه تحقیقات خاک و آب
12 عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی لرستان
13 کارشناس مرکز جهاد کشاورزی علی آباد الشتر
14 مروج پهنه تولیدی مرکز جهاد کشاورزی علیآباد
15 تسهیلگر جامعه محلی
doi
10.22092/ijsr.2024.365368.741چکیده
در قسمت اول مقاله با تعیین 53 واحد همگن مدیریتی خاک و آب در زیر حوضه هنام، بررسی رفتار فعلی بهرهبرداران و در نهایت تحلیل شکاف عملکرد آنها، زمینه شناخت چند بعدی وضعیت مدیریت خاک و آب اراضی کشاورزی فراهم شد و مشخص گردید که کارایی مصرف آب و کود در منطقه پایین است. براین اساس، بستههای مدیریت خاک و آب شامل مدیریت حاصلخیزی خاک، مدیریت آبیاری و جلوگیری از تخریب اراضی، برای هر واحد همگن تهیه شد. چگونگی تهیه و مراحل صحتسنجی بستههای مدیریتی موضوع این مقاله میباشد. برای این منظور، مرکز جهاد کشاورزی علیآباد لرستان به عنوان سکوی نوآوری و انتقال دانش و فناوری در نظر گرفته شد. سپس، با همکاری کارشناسان ملی، استانی و مروجان، یک نمایشگاه فناوری شامل مدیریت مصرف بهینه کودهای شیمیائی، آلی و زیستی و روشهای آبیاری، برگزار شد تا نتایج تحقیقات در مزارع کشاورزان، آزمون شود. این فناوریها با مشارکت محققین، مروجین و بخش اجرا در دو تیمار عرف کشاورز و تیمار تحقیقاتی در تناوب چغندر–گندم در مزارع داوطلبین اعمال شد. نتایج طرحهای آزمایشی نشان داد که میانگین تولید محصول گندم از 5 به 5/7 تن در هکتار و کارایی مصرف آب به میزان 13% افزایش یافت. نتایج بدست آمده در روز مزرعه که مصادف با زمان برداشت گندم بود، برای دیگر کشاورزان به نمایش گذاشته شد. با اثبات کارامدی نتایج در مزارع کشاورزان، بستههای مدیریت خاک و آب منطقه تهیه شد. با وجود برگزاری کارگاه برای بهرهبرداران، نتایج آن به دیگران تعمیم نیافت. بررسیها نشان داد که تعمیمپذیری افقی[1] بستههای مدیریت خاک و آب در واحدهای همگن مدیریتی زیرحوضه و افزایش متوسط تولید با رعایت اصول پایداری، به سه شکاف عملکرد، شکاف تحقیق و توسعه و شکاف زنجیره تولید وابسته است. از این رو، شرایط اساسی کاهش شکاف عملکرد در منطقه شامل آگاهی و انگیزهمند شدن بهرهبردار، توانمندی انجام توصیهها و فراهم بودن امکانات است؛ بنابراین، انجام پایلوتهای یکساله در عمل اثربخش نبوده و بایستی تداوم چندساله داشته باشد. در ادامه، ظرفیتسازی کارشناسان مروج آن منطقه و آشنایی آنها با مراحل مختلف تهیه واحدها، توصیهها و دستورالعملها انجام شد و کلیه اطلاعات در قالب رقومی و چاپی به جهاد کشاورزی علیآباد منتقل گردید. انتظار میرود با برپایی مزارع نمایشی بلندمدت و تامین کودها و سایر نهادهها با همکاری بخشهای دولتی و خصوصی، انتقال توصیهها به دیگر بهرهبرداران و تصمیمگیران زیرحوضه تسهیل شود. [1] - Out-scaling
