ارزیابی تناسب اراضی برای کشت گندم در دشتهای آبی ایران
نویسندگان
1 استادیار پژوهش، موسسه تحقیقات خاک و آب، سازمان تحقیقات، اموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران
2 دانشیار پژوهش، موسسه تحقیقات خاک و آب، سازمان تحقیقات، اموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران
3 مربی پژوهش بخش تحقیقات خاک و آب، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان شرقی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تبریز، ایران
4 استادیار پژوهش، بخش تحقیقات خاک و آب، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمانشاه، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمانشاه، ایران.
5 استادیار پژوهش، موسسه تحقیقات خاک و آب، سازمان تحقیقات، اموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران
6 محقق موسسه تحقیقات خاک و آب، سازمان تحقیقات، اموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران
7 استادیار پژوهش، موسسه تحقیقات خاک و آب، سازمان تحقیقات، اموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران
8 استادیار پژوهش، موسسه تحقیقات خاک و آب، سازمان تحقیقات، اموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران
9 استادیار پژوهش بخش تحقیقات خاک و آب، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، زرقان، ایران
10 دانشیار پژوهش بخش تحقیقات خاک و آب، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اصفهان، ایران
doi
10.22092/ijsr.2022.358624.666چکیده
مطالعات برای تناسب اراضی کشور پراکنده بوده و تعداد کمی از آنها بهطور خاص با تمرکز بر تجزیه و تحلیل مناسب بودن اراضی برای کشاورزی انجام شده است، اما اغلب مطالعات مزبور به صورت محلی بوده و تاکنون مطالعات جامعی در سطح کشور انجام نشده است. تعیین تناسب اراضی کشاورزی برای تولید محصولات زراعی یکی از ابزارهای مهم برای بهرهبرداری بهینه از منابع خاک است. برای این منظور با تجمیع، آمادهسازی و رقومیسازی مطالعات خاک و طبقهبندی اراضی در سطح کشور و با توجه به تصاویر ماهوارهای و نقشههای کاربری و در نظر گرفتن پهنههای زراعی- اقلیمی، واحدهای خاک در دشتهای آبی در سراسر کشور با هدف تعیین توان اراضی برای کشت آبی گندم مشخص شد. سپس با وارد کردن دادههای اقلیمی، خاک، و پستی و بلندی در نرمافزار تهیه شده بر پایه روش فائو و پارامتریک ریشه دوم، کلیه واحدهای خاک واقع در دشتهای آبی کشور برای کشت گندم آبی مورد ارزیابی تناسب اراضی قرار گرفت. نتایج نشان داد که 4/1 میلیون هکتار از اراضی مزبور در کلاس مناسب (S1)،08/2 میلیون هکتار دارای کلاس نسبتاً مناسب (S2)، 4/1 میلیون هکتار دارای کلاس تناسب کم (S3)، و 524 هزار هکتار اراضی دارای کلاس نامناسب در حال حاضر (N1) و 503 هزار هکتار از اراضی نامناسب دائمی (N2) میباشند. تجزیه و تحلیل آماری دادهها نشان داد که تفکیک کلاسهای تناسب اراضی دارای دقت قابل قبول میباشد. عمدهترین ویژگیهای محدودکننده تناسب اراضی ویژگیهای فیزیکی خاک مانند بافت، و نیز شوری و قلیائیت، شیب، زهکشی و در برخی مناطق ویژگیهای اقلیمی میباشد. با توجه به نقشه جامع تناسب اراضی و بهکارگیری نتایج بهدست آمده، با مدیریت و بهرهبرداری درست از اراضی زیر کشت آبی در سطح کشور، حفظ منابع اراضی بهویژه خاک و استفاده پایدار را به دنبال خواهد داشت. ضمناً نتایج فوق، لایه اطلاعاتی مبنایی است که همراه با دادههای دیگر از جمله آمار اقتصادی برای تدوین الگوی کشت مناسب مورد نیاز میباشد.
