پایداری در شرکتهای معدنی ایران در نتیجه تعامل بین مدیریت دانش و نوآوری سبز: رویکرد مدلسازی ساختاری
نویسندگان
1 گروه علوم محیط زیست، دانشکده علوم دریایی و محیطی دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
2 گروه علوم محیط زیست، دانشکده علوم دریایی و محیطی دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
doi
10.48308/envs.2025.236210.1413چکیده
سابقه و هدف: صنعت معدن یکی از بزرگترین آلایندههای محیط زیست است و تأثیرات مثبت و منفی بر هر سه رکن توسعه پایدار یعنی اقتصاد، محیط زیست و جامعه دارد. ازاینرو، اجرای اصول پایداری در عملیات شرکتهای صنعتی و معدنی حائز اهمیت است. اجرای اصل پایداری، بهرهبرداری و فرآوری مواد خام معدنی را از نظر اقتصادی، محیط زیست و مسئولیت اجتماعی ارتقاء میبخشد. این مطالعه با هدف ارزیابی اثر شیوههای مدیریت دانش بر نوآوری سبز و کسبوکار پایدار و ارتباط آنها با پایداری در شرکتهای معدنی ایران انجام شد.مواد و روشها: این مطالعه بهصورت پرسشنامهای و بر اساس نظرسنجی کارکنان در شش شرکت معدنی در کشور در بازه زمانی فروردین تا پایان شهریور 1401 انجام شد. پرسشنامهها بر اساس نظرسنجیهای آنلاین از 647 نفر تکمیل شد. از رویکرد مدلسازی معادلات ساختاری برای ارزیابی رابطه علّی بین مدیریت دانش، نوآوری سبز و عملیات پایدار صنعت معدن استفاده گردید. اثرات غیرمستقیم ابعاد مدیریت دانش از طریق ابعاد نوآوری سبز بر ابعاد توسعه پایدار با استفاده از روش بوت استرپ بررسی شد.نتایج و بحث: نتایج نشان داد که مدیریت دانش بر نوآوری سبز (β=0.80, P-value<0.01) و کسبوکار پایدار (β=0.34, P-value<0.01) تأثیر مثبت مستقیم و معناداری دارد. از سوی دیگر مشخص شد که نوآوری سبز تأثیر مثبت مستقیم و معناداری بر کسبوکار پایدار دارد (β=0.65, P-value<0.01). بهعلاوه، اثرات غیرمستقیم ابعاد مدیریت دانش بر ابعاد کسبوکار پایدار با حضور واسطهها نیز معنادار به دست آمد. نتایج پژوهش نشان داد که مدیریت دانش عامل تعیینکننده مهمی برای نوآوری سبز و کسبوکار پایدار در شرکتهای معدنی است. افزون بر این، نوآوری سبز یک عامل تعیینکننده مهم برای کسبوکار پایدار است. دو بُعد نوآوری سبز، یعنی فناوری سبز و مدیریت سبز تا حدی میتواند به عنوان واسطه بین ابعاد مدیریت دانش (ایجاد، کسب، اشتراک و کاربرد دانش) و کسبوکار پایدار در نظر گرفته شود.نتیجهگیری: نتایج این مطالعه تأیید کرد که کسبوکار پایدار شرکتهای معدنی کشور تحت تأثیر مدیریت دانش و نوآوری سبز میتواند بهبود یابد. بهعلاوه، گنجاندن تمامی مؤلفههای مدیریت دانش و نوآوری سبز در دستیابی به تمامی مؤلفههای پایداری کسبوکار حائز اهمیت است.