فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: درشت‌کف‌زیان بخش کلیدی از اکوسیستم‌های آبی هستند که به‌عنوان منبع غذایی برای شکارچیان کف‌زی عمل کرده و به بهبود ساختار محیط کمک می‌کنند. درشت­‌کف‌زیان نقش مهمی در شبکه‌های غذایی دریایی داشته و برای عملکرد اکوسیستم‌های ساحلی ضروری هستند. این موجودات به دلیل حساسیت بالا به تغییرات محیطی، شاخص‌های مهمی برای ارزیابی سلامت زیستگاه‌های آبی محسوب می‌شوند. دریای خزر، به عنوان بزرگ‌ترین دریاچه جهان، دارای تنوع زیستی منحصربه‌فردی است که تحت تأثیر عوامل مختلفی مانند تغییرات اقلیمی، ورود گونه‌های مهاجم، آلودگی و بهره‌برداری ناپایدار انسانی قرار دارد. مطالعات پیشین نشان داده‌اند که ترکیب گونه‌ای درشت‌کف‌زیان این دریا در طول زمان دستخوش تغییر شده است. بااین‌حال، کمبود اطلاعات جامع و به‌روز از وضعیت تنوع زیستی این گروه، چالش‌هایی را در زمینه حفاظت و مدیریت پایدار منابع زیستی دریای خزر ایجاد کرده است؛ ازاین‌رو، هدف از این پژوهش تهیه و ارائه یک چک‌لیست جامع و به‌روز از گونه‌های درشت‌کف‌زیان دریای خزر است که می‌تواند به عنوان یک مرجع ارزشمند برای پایش تنوع زیستی، مدیریت زیست‌محیطی و برنامه‌ریزی‌های حفاظتی مورد استفاده قرار گیرد.مواد و روش‌ها: چک‌لیست درشت‌کف‌زیان با استفاده از مقالات معتبر، کتاب­‌ها و گزارشات مختلف در دریای خزر تهیه شد. داده‌­های درشت‌کف‌زیان با استفاده از منابع معتبر علمی موجود شامل مطالعات منتشرشده، کلیدهای طبقه‌­بندی، گزارش‌ها و پایگاه­‌های داده­‌ای آنلاین از سال 1994 تا 2023 گردآوری شد. سپس گونه­‌های مورد نظر با استفاده از داده­‌های استاندارد بین‌المللی در سایت‌­هایی (بانک داده‌­ای) مانند WORMS و GBIF اعتبارسنجی شدند. درنهایت تمامی رده­‌بندی گونه‌ها بر اساس سایت WORMS تنظیم و به‌روز‌رسانی شد. نتایج و بحث: در این مطالعه، درمجموع 584 گونه از درشت‌کف‌زیان فهرست شد که به 240 جنس، 112 خانواده، 55 راسته و 27 رده تعلق داشتند. بیشترین تنوع به شاخه بندپایان با 323 گونه (31/55%)، سپس نرم‌تنان با 190 گونه (53/32% ) اختصاص داشت، درحالی‌که گروه‌های دیگر مانند نماتودها درصد کمتری از جامعه درشت‌کف‌زیان را تشکیل ‌دادند. حدود 80 درصد این کف‌زیان گونه­‌های بومی دریای خزر هستند. این سطح بالای بوم‌زادی، تنوع زیستی منحصربه‌فرد این منطقه را برجسته می‌کند و بر اهمیت تلاش‌ها برای محافظت از این گونه‌ها در برابر تهدیدهای محیطی تأکید دارد. در مطالعات قبلی، تعداد بسیار کمتری از گونه‌های درشت‌کف‌زیان ارائه شده است. این اختلاف به این دلیل است که اکثر مطالعات قبلی در مقیاس جغرافیایی کوچک و به صورت محلی انجام شده است. مطالعه حاضر با ارائه یک چک‌لیست جامع از درشت‌کف‌زیان دریای خزر، بینش ارزشمندی در مورد تنوع زیستی این اکوسیستم فراهم کرده است. تأمین داده‌های دقیق در مورد تنوع زیستی درشت‌کف‌زیان، نقش مهمی در مدیریت منابع دریایی و حفظ سلامت اکوسیستم دارد. این فهرست، علاوه بر این که به‌عنوان یک ابزار مرجع برای ارزیابی‌های تنوع زیستی مورد استفاده قرار می‌گیرد، می‌تواند در پایش تغییرات اکولوژیکی ناشی از عوامل طبیعی و همچنین فعالیت‌های انسانی و تغییرات اقلیمی مورد استفاده قرار گیرد.نتیجه‌گیری: در مطالعه حاضر، تعداد زیاد گونه‌ها نشان‌دهنده غنای زیستی و پیچیدگی ساختاری جامعه کف‌زیان خزر است. بندپایان به‌عنوان غالب‌ترین گروه درشت‌کف‌زیان دریای خزر شناخته شدند که بیانگر نقش کلیدی آن‌ها در اکوسیستم کف‌زی این دریا است. پس‌ازآن، نرم‌تنان قرار دارند که حضور آن‌ها نیز در تعادل اکولوژیکی این محیط تأثیر قابل‌توجهی دارد. داده‌های مطالعه حاضر نه‌تنها در حوزه پژوهشی، بلکه برای سیاست‌گذاران محیط‌زیست و مدیران منابع طبیعی نیز اهمیت دارند، زیرا می‌توانند در تدوین راهبردهای حفاظتی و مدیریت پایدار اکوسیستم‌های دریایی به کار روند.