مدلسازی ریسک زیستمحیطی فرآیند تعمیر و نگهداری پستهای انتقال و فوق توزیع برق زنجان با استفاده از روشهای نوین یکپارچگی FMEA و ETBA
نویسندگان
1 گروه فرآوری و محیطزیست معدنی، دانشکده مهندسی معدن، دانشکده معدن دانشکدگان فنی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشکده محیطزیست، سازمان حفاظت محیطزیست، تهران، ایران
3 دانشکده محیطزیست، سازمان حفاظت محیطزیست، تهران، ایران
4 گروه فرآوری و محیطزیست معدنی، دانشکده مهندسی معدن، دانشکده معدن دانشکدگان فنی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
doi
10.48308/envs.2025.237938.1469چکیده
سابقه و هدف: ارزیابی ریسک بهویژه در حوزه زیستمحیطی ابزاری کلیدی برای شناسایی، کنترل و کاهش مخاطرات ناشی از فعالیتهای انسانی و صنعتی است. این فرآیند با تحلیل جامع تهدیدهای موجود، امکان مدیریت نظاممند و پیشگیری از پیامدهای منفی را فراهم میکند.با بهکارگیری رویکردهای کاهش، حذف و جایگزینی، میتوان ریسکهای با شدت و احتمال بالا را شناسایی و به سطح پایینتری کاهش داد. این اقدامات به ایجاد تعادل میان فعالیتهای انسانی و حفاظت از محیطزیست کمک کرده و از تخریب بیشتر اکوسیستمها جلوگیری میکند.ادغام ارزیابی ریسک زیستمحیطی در مراحل مختلف برنامهریزی و اجرای پروژهها تضمین میکند که تهدیدها شناسایی و کنترل شده، تأثیرات منفی به حداقل ممکن برسد. این فرآیند نقش مهمی در ایجاد محیطی پایدار و مدیریت صحیح منابع دارد که درنهایت به ارتقاء کیفیت زندگی و حفظ منابع طبیعی برای نسلهای آینده منجر میشود.مواد و روشها: در این پژوهش به بررسی مسائل محیطزیست در بخش فرآیند تعمیر و نگهداری پستهای انتقال و فوق توزیع برق در استان زنجان در سال 1397، با استفاده از دو مدل: ارزیابی ریسک حالات شکست و تجزیهوتحلیل اثرات (FMEA) و ردیابی انرژی و تجزیهوتحلیل حفاظها (ETBA) پرداخته شده است که در هر یک از مدلهای مورداشاره، تعداد 64 ریسک شناسایی شد. نتایج و بحث: در نتیجه تلفیق این دو روش ریسکهای محیطزیستی به طور کامل شناسایی شد که از جمله میتوان به ریسک تلفات انرژی، آسیب به پرندگان و حیوانات، پسماندهای ویژه اشاره نمود. در پایان برای کنترل و مدیریت ریسک پیشنهاداتی ارائه شد، شامل: محصور کردن تجهیزات با فنس، بستن ورودی و خروجی کانالها برای جلوگیری از ورود حیوانات به داخل کانال را میتوان نام برد. نتایج این تحلیل شامل شناسایی انواع مختلف انرژی و نحوه رها شدن ناگهانی و غیرمنتظره آنها، شناسایی انواع موانع و سیستمهای کنترل انرژی، تعیین اهدافی که ممکن است تحت تأثیر آزادسازی ناخواسته انرژی قرار گیرند، محاسبه مقادیر ریسک مربوطه، ارزیابی عملکرد موانع و سیستمهای کنترل انرژی و ارائه توصیههایی برای کاهش سطح ریسک و تعیین مقدار ریسک باقیمانده بود. نتیجهگیری: این مطالعه با استفاده از دو روش FMEA و ETBA به ارزیابی جامع ریسکهای زیستمحیطی در فرآیند تعمیر و نگهداری پستهای انتقال و فوقتوزیع برق استان زنجان پرداخته شد با شناسایی و تحلیل 64 ریسک، نشان داده شد که سطوح شناسایی ریسکها در هر دو روش مشابه است. از مهمترین ریسکهای شناساییشده، تلفات انرژی بود که کاهش آن از طریق اصلاح و توسعه شبکه، بهینهسازی تجهیزات، برنامهریزی مناسب برای تعمیرات و کاهش نشتیها پیشنهاد شد. برای ریسکهای متوسط نظیر آسیب به حیوانات و پرندگان، راهکارهایی چون محصور کردن تجهیزات با فنس، عایقکاری باسبارها و مطالعه رفتارشناسی حیوانات منطقه ارائه شد. در زمینه مدیریت پسماندهای خطرناک، مانند روغنهای معدنی، تدوین دستورالعملهای جامع، جمعآوری مناسب و تحویل به مراکز بازیافت پیشنهاد شد. همچنین، کاهش مصرف آب و برق با اقداماتی از جمله استفاده از آبیاری قطرهای، تجهیزات کممصرف و پنجرههای دوجداره تأکید گردید. درنهایت، برای مدیریت پسماندهای اداری و حذف کاغذ از فرآیندهای اداری، توسعه سیستمهای دیجیتال و فرهنگسازی در تفکیک و مدیریت پسماند مطرح شد که نقش مؤثری در کاهش آلودگیها و بهبود مستمر ایفا میکند.
