فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه: از آغاز قرن بیست‌و یکم، آشکار شده است که مشکلات زیست‌محیطی مانند تغییرات آب‌و هوایی، آلودگی و جنگل‌زدایی چالش‌های عمده‌ای هستند که سلامت، چشم انداز اقتصادی و تأمین آب و غذای مردم در سراسر جهان را تهدید می‌کنند. همچنین بصورت کلی پذیرفته شده است که رفتار انسان یکی از علل اصلی این مشکلات زیست‌محیطی است. یکی از دغدغه‌های مداوم و رو به رشد روان‌شناسی محیطی یافتن راه‌هایی برای تغییر رفتار افراد برای معکوس کردن مشکلات محیطی و در عین‌حال حفظ رفاه و کیفیت زندگی انسان است.هدف: هدف کلی از این پژوهش، ارائه مدلی بود که به توضیح پیشایندها، فرایندها و پیامدهای توسعه رفتارها، نگرش‌ها و ارزش‌های زیست‌محیط‌گرایانه در دانش‌آموزان دوره متوسطه می‌پردازد. مواد و روش‌ها: رویکرد این مطالعه سنتزپژوهی و روش پژوهش حاضر آن، فراترکیب نظریه‌ساز بود. بر این اساس، واژه های کلیدی مانند «رفتار بشر دوستانه» یا «رفتار زیست‌محیط‌گرایانه» یا «رفتار پایدار» یا «رفتار مسئولانه» یا «رفتار زیست‌شناسی -شناختی» یا « تمایل به و تمایل به رفتار زیست‌محیط‌گرایانه» در مطالعات مرتبط با موضوع در پایگاه‌های داده لاتین مانندEmerald, Wiley Science Direct, Taylor & Francis, , Pro-Quest, Scopusو فارسی مگیران، نورمگز و SID، شناسایی و پس از ارزیابی و غربالگری مقالات و پایان-نامه‌ها، نهایتاً تعداد 50 مقاله و پایان‌نامه برای استفاده در پژوهش انتخاب و مورد تحلیل قرار گرفتند. شیوه تحلیل داده‌ها بر مبنای نظریه داده‌بنیاد و شامل کدگذاری باز، محوری و انتخابی بود.یافته‌ها: یافته‌های پژوهش در محور پیشایندها شامل دو کد محوری عوامل فردی با 9 کد باز شامل کدهای باز مانند تفکر زیست محیطی، نگرش زیست محیطی، باورهای زیست محیطی، دانش و آگاهی زیست محیطی و کد محوری عوامل اجتماعی با 4 کد باز شامل کدهای باز نگرش‌های زیست محیطی جامعه، ارزش‌های نوع دوستانه و حامی محیط زیست در جامعه و کد محوری متغیرهای تعدیلگرجمعیت شناختی شامل 3 کد باز جنسیت، سال های تحصیل و دوره‌های آموزشی می‌گردی. این پیشایندها کد محوری تمایل به انجام رفتارهای حامی محیط زیست شامل سه کد باز تمایل به فداکاری؛ تمایل به تجربه فعالیت‌های سبز و تمایل به توصیه دیگران به فعالیت‌های سبز) در دانش‌آموزان را ایجاد می‌کنند. بر اساس تمایل دانش آموزان، کد محوری برنامه‌های ویژه دانش-آموزان با استفاده از رویکردهای یاددهی-یادگیری شامل 7 کد باز مانند کدهای باز تشویق دانش‌آموزان در استفاده از دانش حاصل از تجارب شخصی خود و با اهدافی شامل 7 کد باز مانند رشد مهارت‌های استدلالی؛ استدلال اخلاقی در حوزه زیست محیطی آنان و همچنین کد محوری برنامه‌های ویژه معلمان زیست شناسی با رویکردهای یاددهی ‌یادگیری شامل 5 کد باز مانند تحلیل مقالات علمی مجلات در سطوح مختلف آموزشی جهت آموزش دیدگاه‌ه‌های مختلف زیست محیطی و با اهداف یادگیری شامل 6 کد باز مانند آشنایی با دیدگاه‌های مناسب و مرتبط زیست محیطی تدوین می گردد. با اجرای این برنامه ها، کد محوری رفتارهای زیست محیط گرایانه شامل 8 کد باز مصرف مواد غذایی ارگانیک، محافظت از انرژی سبز، رفتار خرید سبز، رفتارهای مصرف کننده زیست شناختی و صرفه‌جویی در مواد غذایی، استفاده از حمل و نقل سازگار با محیط زیست، مدیریت زباله، حفظ آب یا انرژی، صرفه‌جویی در انرژی، خرید آب یا کالاهای بازیافتی و شهروندی زیست محیطی در دانش آموزان شکل می‌گیرد.بحث و نتیجه‌گیری: مدل ارائه شده در این پژوهش می‌تواند به عنوان راهنمای عملی جهت توسعه رفتارهای زیست‌محیط‌گرایانه در دوره متوسطه باشد. بنابراین براساس یافته‌ها می‌توان دریافت که رفتارهای زیست‌محیط‌گرایانه را از راه‌های متفاوت می‌توان بهبود بخشید. باید باورها، ارزش ها و نگرش های زیست محیطی را در دانش‌آموزان، خانواده‌ها و جامعه را به عنوان یک هنجار ایجاد نمود تا تمایل به انجام رفتارهای زیست‌محیط‌گرایانه در آنان ایجاد شود، سپس جهت تغییر رفتار دانش‌آموزان و معلمان، برنامه‌های آموزشی خاصی را طراحی نمود تا منجر به بروز رفتارهای زیست‌محیط‌گرایانه آنان گردد.