«دل و دلار»: روایت کیفی ابعاد حک‌شدگی کنش اقتصادی نسل زد در ایران

نویسندگان

1 دانشگاه علوم پزشکی اراک

2

doi
10.22059/jrd.2026.413109.668989
چکیده

نسل زد به‌عنوان نخستین نسل بومی دیجیتال، در فضای تلاقی بحران‌های مالی، سرمایه‌داری پلتفرمی و استیلای منطق مالی‌گرایی، الگوهای کنشی متمایزی را بروز داده است. هدف پژوهش حاضر، تبیین حک‌شدگی کنش‌های اقتصادی این نسل و نقد رویکردهای تقلیل‌گرایانه در تحلیل کنش‌های آنان است. این مطالعه با رویکرد کیفی-اکتشافی و از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۰ دانش‌آموز دختر نسل زد در شهرستان بهارستان انجام شده است. یافته‌های پژوهش براساس نظریۀ «حک‌شدگی» نشان می‌دهد کنش اقتصادی این نسل در سه بعد حک شده است: ۱. حک‌شدگی ساختاری که در آن، پیوند با «غریبه‌ها» به‌عنوان پل‌های اطلاعاتی، جایگزین مسیرهای سنتی می‌شود و امکان گریز از جغرافیای محدود حاشیه را فراهم می‌کند؛ ۲. حک‌شدگی فرهنگی که در آن، پول به‌مثابۀ «ارز مذاکره» برای تغییر موازنۀ قدرت در خانواده و خرید «حق متفاوت‌بودن» عمل می‌کند؛ و ۳. حک‌شدگی شناختی که در آن به‌دلیل اضطراب بقا، سوژه به‌سمت «استثمار داوطلبانۀ خویشتن» و تبدیل خود به یک پروژۀ سرمایه‌گذاری می‌رود. یافتۀ نوآورانۀ پژوهش نشان می‌دهد حتی بی‌درآمدی در میان این نسل، نه نشانه‌ای از انفعال، بلکه صبر راهبردی برای انباشت سرمایۀ مهارتی و حفاظت از اعتبار هویتی در برابر ثروت‌های وابسته است. درنهایت، این پژوهش نشان داد کنش اقتصادی نسل زد، تلاشی مداوم برای آشتی‌دادن قطب‌های معناجویی و ضرورت بقا است؛ جایی که منفعت نه در انباشت مادی صرف، بلکه در پیوند میان سود اقتصادی و اعتبار هویتی بازتعریف می‌شود.