تحلیل تطبیقی شبکۀ حکمرانی آب شهری در کلان‌شهر تهران (مطالعۀ موردی: مناطق 4، 10 و 22)

نویسندگان

1 دانشگاه شهید چمران اهواز

2 دانشگاه پیام نور

3 دانشگاه زابل

4 دانشگاه آزاد اسلامی

doi
10.22059/jrd.2026.407300.668966
چکیده

بحران آب در کلان‌شهر تهران چالشی پیچیده است و ریشه در نارسایی‌های حکمرانی دارد که گذار به الگوی شبکه‌ای و مشارکتی را ضروری می‌سازد تا تاب‌آوری شهری ارتقا یابد. در این پژوهش با هدف تحلیل تطبیقی و کمی شبکۀ حکمرانی آب شهری در مناطق ۴، ۱۰ و ۲۲ تهران، از روش تحلیل شبکۀ اجتماعی برای ارزیابی روابط همکاری میان 24 سازمان و ذی‌نفع کلیدی استفاده شد. نتایج نشان داد رژیم غالب در هر سه منطقه چندپاره است. این ساختار با تراکم پایین تا متوسط (۲۸/۶۰ تا ۴۶/۴ درصد) و تمرکز نسبی قدرت (متوسط)، فاقد انسجام و هماهنگی لازم برای واکنش یکپارچه به بحران‌ها است که این امر به‌نوبۀ خود تاب‌آوری سازمانی را تضعیف می‌کند. در سطح خرد، سازمان‌های شهرداری، شرکت آب و فاضلاب (آبفا) و مدیریت بحران به‌عنوان هستۀ اصلی شبکه، با بالاترین مقادیر مرکزیت و چاله‌های ساختاری، نقش واسطه‌گری حیاتی را در انتقال اطلاعات ایفا می‌کنند؛ به‌ویژه دوسویگی پایین روابط (۳۳/۳۳ درصد در منطقۀ ۴) نشان‌دهندۀ غلبۀ ارتباطات یک‌طرفه و ضعف در اعتماد متقابل است. درمجموع، ساختار چندپاره، توانایی نظام اجتماعی-هیدرولوژیک را برای انطباق و سازگاری با تغییرات کاهش داده است. برای گذار موفق به یک حکمرانی کارآمد چندمرکزی، تقویت نقش واسطه‌گری این بازیگران کلیدی برای افزایش تراکم و دوسویگی شبکه و اتصال گره‌های منزوی مانند دانشگاه‌ها پیشنهاد می‌شود.