متغیرهای محیطی، میزان اشتغال و مهاجرت داخلی در ایران؛ اهمیت اشتغال‌زایی در توزیع متناسب جمعیت بر اساس منابع زیستی

نویسندگان

1 دانشگاه گیلان

2

3 مؤسسه تحقیقات خاک و آب

doi
10.22059/jrd.2026.412644.668988
چکیده

مهاجرت از جمله مؤلفه‌های تغییر جمعیت است که بر بازتوزیع جمعیت کشورها اثرگذار است. متغیرهای محیطی و میزان اشتغال از جمله متغیرهای اثرگذار بر الگوی فضایی مهاجرت هستند. این مطالعه با هدف بررسی الگوی فضایی مهاجرت داخلی و رابطه آن با متغیرهای محیطی و میزان اشتغال انجام شد. روش پژوهش از نوع کمی و تحلیل ثانویه داده‌ها بود. از داده‌های سرشماری سال 1395 برای سنجش خالص مهاجرت و میزان اشتغال و داده‌های ماهواره‌ای برای محاسبه متغیرهای دمای سطح زمین، میزان بارش، آلودگی هوا و پوشش گیاهی استفاده شد. آزمون خودهمبستگی فضایی موران سراسری، موران محلی و موران دو متغیره مورد استفاده قرار گرفت. یافته‌ها نشان داد که خودهمبستگی فضایی قابل توجهی بین متغیرهای محیطی با خالص مهاجرت در ایران وجود ندارد. این در حالیست که خودهمبستگی فضایی بین میزان اشتغال با خالص مهاجرت مثبت می‌باشد. این یافته بدین معناست که مناطق با میزان اشتغال پایین، خالص مهاجرت منفی داشته و مهاجرفرست می‌باشند. بررسی خوشه بندی‌های فضایی آشکار ساخت که الگوی اصلی فضایی مهاجرت در ایران مهاجرت از سمت مناطق پر بارش و با پوشش گیاهی مناسب در غرب کشور به سمت مناطق با میزان بارش و پوشش گیاهی کمتر در مرکز کشور است. با توجه به وجود بحران‌ تأمین منابع آب در کشور خصوصاً در مناطق مرکزی و پایتخت، مهاجرت به این مناطق منجر به تشدید این بحران‌ خواهد شد. اشتغال‌زایی در مناطق مهاجرفرست که بخش قابل توجه آن‌ها در غرب کشور از میانگین بارش مناسب‌تری نسبت به مرکز کشور برخوردارند می‌تواند از جمله اقدامات برای بازتوزیع جمعیت بر اساس منابع زیستی باشد.