اثرات رشد بخش کشاورزی و مصرف انرژی بر انتشار گازهای گلخانه ای و کیفیت محیطزیست در کشورهای خاورمیانه
نویسندگان
1 گروه مدیریت وتوسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران
2 گروه مدیریت وتوسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران
doi
10.48308/envs.2025.237748.1461چکیده
سابقه و هدف: بررسی عوامل تعیین کننده انتشار گازهای گلخانه ای، به ویژه در حوزه های توسعه کشاورزی و مصرفانرژی، برای پایداری محیط زیست امری حیاتی است. بخش کشاورزی یکی از منابع اصلی انتشار متان و اکسید نیتروژناست که به طور قابل توجهی تخریب محیط زیست را تشدید می کند. عالوه بر این، رشد سریع جمعیت مشاهده شده درکشورهای خاورمیانه، همراه با افزایش تقاضا برای غذا، انرژی و توسعه صنعتی، منجر به سهم /30 8 درصدی این کشورهادر انتشار جهانی دی اکسیدکربن شده است.مواد و روشها: این مطالعه با هدف تحلیل تأثیرات رشد کشاورزی، الگوهای مصرف انرژی، آزادسازی تجاری و رشدجمعیت بر انتشار گازهای گلخانه ای انجام شده است. برای این منظور، از داده های تابلویی ) Data Panel )کشورهایخاورمیانه در دوره زمانی 2000 تا 2020 استفاده شده است. در این پژوهش، روابط بلندمدت بین متغیرها با استفادهاز روش حداقل مربعات معمولی کامالً اصالح شده ) FMOLS )تعیین گردید و آزمون علیت گرنجر نیز مورد بررسی قرارگرفت.نتایج و بحث: یافته ها نشان دهنده وجود یک رابطه علّی دوطرفه بین پویایی جمعیت و انتشار گازهای گلخانه ای،مصرف انرژی و رشد کشاورزی است. عالوه بر این، روابط علّی یک طرفه از جمعیت به آزادسازی تجاری، از آزادسازیتجاری به انتشار متان، از مصرف انرژی به انتشار متان، از جمعیت به انتشار اکسید نیتروژن، و از مصرف انرژی به رشدکشاورزی در منطقه شناسایی شد. ارزیابی روابط بلندمدت نشان داد که توسعه در بخش کشاورزی بیشترین تأثیر راب ر انتشار متان و کمترین تأثیر را بر انتشار دی اکسیدکربن دارد. بر اساس ضرایب حاصل از سه مدل برآورد شده، افزایش1 درصدی سهم بخش کشاورزی در تولید ناخالص داخلی کشورهای خاورمیانه، منجر به افزایش انتشار /061 0 درصدیدی اکسیدکربن، /130 0 درصدی متان و /109 0 درصدی اکسید نیتروژن می شود. عالوه بر این، نتایج همبستگی مثبتبین مصرف انرژی و انتشار هر دو گاز دی اکسیدکربن و متان را برجسته می کند.نتیجهگیری: بر اساس نتایج این مطالعه، توصیه می شود کشورهای خاورمیانه استراتژی های مؤثری را برای بهینه سازیمصرف انرژی و افزایش بهره وری آن، توسعه استفاده از انرژی های تجدیدپذیر و به کارگیری فناوری های نوین درکشاورزی به منظور کاهش انتشار گازهای گلخانه ای اتخاذ کنند. از سوی دیگر، سیاست های مرتبط با آزادسازی تجاریباید به گونه ای طراحی شوند که ضمن تضمین امنیت غذایی، اثرات منفی زیست محیطی را کاهش دهند. در نهایت،برنامه ریزی برای کنترل رشد جمعیت و افزایش آگاهی عمومی درباره چالش های زیست محیطی نیز می تواند به بهبودوضعیت موجود کمک کند.