فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

انتشارات حاصل از ترافیک یکی از بزرگترین منابع آلودگی فلزات سنگین است که منجر به عدم تعادل بوم‏شناختی در خاک کنار جاده‏ای می‌شود. لذا، این پژوهش با هدف تعیین محتوی، ارزیابی آلودگی و خطر بالقوه بوم‌شناختی فلزات سنگین روی، سرب و نیکل در خاک‏های حاشیه برخی جاده‏های برون شهری همدان در سال 1398 انجام شد. بدین منظور، 63 نمونه خاک سطحی در طول 700 متر از یک قطعه 0/9 کیلومتری از جاده‏های گلتپه، رزن و کرمانشاه جمع‏آوری شد. پس از آماده‏سازی نمونه‏ها ، محتوی عناصر در آن‌ها به‌روش طیف‌سنجی نوری پلاسمای جفت‌شده القایی (ICP-OES) اندازه‌گیری شد. همچنین، فاکتور آلودگی (CF)، شاخص زمین‏انباشتگی (Igeo) و خطرپذیری بالقوه بوم‌شناختی تجمعی (RI) محاسبه شد. پردازش آماری داده‏ها نیز با استفاده از نرم‏افزار SPSS انجام یافت. بیشینه میانگین محتوی عناصر روی، سرب و نیکل در نمونه‏های خاک به‏ترتیب با 24/3 ± 122، 730/0 ± 4/26 و 360/0 ± 2/22 میلی‏گرم در کیلوگرم مربوط به ایستگاه‏های رزن، کرمانشاه و رزن و بیان‏گر تأثیر حجم ترافیک بود. با استناد به همبستگی مثبت و معنی‏دار بین عناصر روی و سرب و روی و نیکل نمونه‏های خاک به‏ترتیب در سطح معنی‏داری برابر با 05/0 و 01/0 می‌توان گفت که این عناصر منابع مشترک دارند. نتایج محاسبه شاخص‏های CF، Igeo و RI بیان‏گر کیفیت قابل ‏قبول خاک در ایستگاه‏های مورد مطالعه و عدم بروز مخاطره بوم‏شناختی بود؛ همچنین، میانگین مقادیر محاسبه شده عامل خطرپذیری بالقوه بوم‌شناختی احتمالی (Er) برای عناصر مورد مطالعه در نمونه‏های خاک دارای روند کاهشی ‏بصورت سرب > نیکل > روی بود. نتایج بدست آمده نشان داد که پایش منظم غلظت و ارزیابی خطرات بوم‏شناختی آلاینده‏های فلزی  به منظور مدیریت و حفاظت خاک ضروری است