شهروندی محدود؛ احساس شکل گرفته در میان حاشیه‌نشینان شهر رشت

نویسندگان

1 دانشگاه علوم پزشکی مازندران

2 دانشگاه علوم پزشکی مازندران

doi
10.22059/jrd.2025.393233.668918
چکیده

در دهه ­های اخیر حاشیه ­نشینی از مهم‌ترین و پیچیده­ ترین مسائل شهری بوده که آسیب‌های متعددی در ابعاد گوناگون در مدیریت شهری به همراه داشته است. این پژوهش با تأکید به تجربه­ زیسته حاشیه‌نشینان به دنبال درکی عمیق از زندگی پر چالش آنهاست. رویکرد پژوهشی مطالعه حاضر پدیدارشناسی است. براساس منطق نمونه‌گیری هدفمند و همچنین نمونه­‌گیری در دسترس، با 34 نفر از حاشیه ­نشینان چهار منطقه حاشیه­ نشین شهر رشت؛ مصاحبه به عمل آمد. یافته‌های این مطالعه نشان داد که پدیده احساس شهروندی محدود با شکل­ گیری احساساتی نظیر ناامنی، تبعیض، بیگانگی، خودباختگی و خشم، تفوق این احساس را در بین حاشیه ­نشینان قوام می ­بخشد و پیامدهای همچون تشدید فقر شهری، طرد اجتماعی، فرسایش سرمایه اجتماعی برون‌گروهی، نارضایتی اجتماعی و کشمکش در زیست شهری در محیط شهری پدیدار می­سازد. نتیجه اینکه آنچه که در فضای شهر رشت، کاملاً مشهود هست آن است که پراکندگی محله­ های حاشیه ­نشین سبب شده هویت شهروندی واحد و عادلانه در این شهر شکل نگیرد. بی­ توجهی مسئولان نسبت به تغییر زندگی مناطق حاشیه ­ای موجب تسلط احساس ناخوشایند شهروندی محدود در بین آنان شده است. این احساس با تخریب انسجام شهری، بافت اجتماعی را شهر به فضایی پر از نارضایتی، تنش و ناهمگونی تبدیل کرده است.