فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: تولید غذا در راستای تأمین نیازهای جمعیت رو به رشد جهان و کاهش آلودگی‌ها و اثرات مخرب زیست-محیطی در تولیدات کشاورزی، چالش اصلی کشورهای در حال توسعه‌‌ منجمله ایران می‌باشد. بنابراین در دنیای کنونی مهم‌ترین وظیفه بخش کشاورزی تولید و تأمین امنیت غذایی جوامع بشری دنیا، مبتنی بر تولید پایدار فرآورده‌ها با افزایش کارایی و بهره‌وری، استفاده از منابع طبیعی و به حداقل رساندن فشار بر محیط‌زیست می‌باشد. در این راستا افزایش تولید محصول پیاز نیز با بهره‌گیری از نهاده‌های مختلف از جمله کودها و سموم شیمیایی صورت می‌گیرد که این امر بر کارایی مزارع اثر می‌گذارد. نظر به اهمیت موضوع، هدف مطالعه حاضر اندازه گیری کارایی زیست‌محیطی و زیان اقتصادی تولید پیاز دشت تبریز می‌باشد. ضمن این که شناخت عامل های ارتقاء دهنده میزان کارایی نیز در جهت اقتصادی کردن فرآیند تولید و کمک به حفظ منابع طبیعی و محیط زیست مفید و موثر خواهد بود.مواد و روش‌ها: در مطالعه حاضر جهت محاسبه میزان کارایی از رهیافت تابع مرزی تصادفی ترانسلوگ و جهت تشخیص فرم تابعی مناسب برای برآوردتابع و محاسبه میزان کارایی از آماره نسبت درست‌نمایی استفاده به‌عمل آمد. همچنین برای شناخت عوامل تأثیرگذار برکارایی زیست‌محیطی از مدل رگرسیون توبیت بهره گرفته شد. در ادامه با توجه به میزان کارایی زیست‌محیطی به‌دست آمده زیان اقتصادی مصرف نهاده‌های زیانبار نظیر سموم و کودهای شیمیایی نیز محاسبه گردید. داده‌ها و اطلاعات مورد‌نیاز جهت محاسبه میزان کارایی و نیل به هدف پژوهش از طریق مصاحبه حضوری و تکمیل پرسشنامه از 140 کشاورز پیازکار دشت تبریز در سال زراعی 02-1401 جمع‌آوری شد.نتایج و بحث: نتایج آزمون نسبت درستنمایی نشان داد که فرم تابعی ترانسلوگ برای محاسبه میزان کارایی مناسب می‌باشد. با توجه به نتایج، عوامل بذر، نیروی‌کار و کود حیوانی به عنوان نهاده های معمولی (نرمال) و سم و کود شیمیایی به‌عنوان نهاده‌های مضر (زیانبار) بر میزان تولید پیاز تأثیر معنی‌داری دارند. میانگین کارایی زیست‌محیطی مزارع پیاز در منطقه موردمطالعه 51 درصد به‌دست آمد بدین‌ترتیب زمیه مستعد و مناسبی برای کاهش مصرف نهاده‌های زیانبار کود و سموم شیمیایی و لذا افزایش مقدار کارایی زیست‌محیطی در منطقه وجود دارد. برابر نتایج 60 درصد مزارع دارای کارایی زیست‌محیطی کمتر از 40 درصد بوده لذا ضرورت تعیین میزان زیان اقتصادی ناشی از وجود عدم کارایی آشکار می‌گردد. برابر یافته‌های تحقیق، تولید ناکارآمد هر هکتار پیاز در دشت تبریز در مجموع 5/17 میلیون ریال زیان زیست‌محیطی به منطقه وارد می‌کند. بر اساس نتایج تخمین مدل توبیت، عواملی نظیر سن کشاورز، مقدار زمین، تعداد قطعات کشت پیاز و عضویت در تعاونی از متغیرهای معنی دار و موثر بر میزان عدم کارایی زیست محیطی واحدهای تولیدی تشخیص داده شدند.نتیجه‌گیری: با توجه به نتایج مقادیر کارایی زیست محیطی، امکان کاهش مصرف نهاده‌های زیانبار و افزایش تولید در منطقه وجود دارد. از همین‌رو توصیه می‌شود کاهش بکارگیری نهاده‌های شیمیایی و ترویج روش‌های جایگزین مبارزه شیمیایی پیشنهاد می‌گردد. همچنین نظر به تاثیر مثبت سطح زیرکشت بر مقدار کارایی ، اهمیت و ضرورت تولید پیاز در مزارع بزرگتر نمایان می‌شود.. ضمن‌اینکه ارتباط بیشتر با کشاورزان مسن‌ و باتجربه‌تر، کشت محصول در قطعات محدود ولی بزرگ‌تر و همچنین بهره‌گیری اصولی و بهینه از امکانات تولید نهایتاً می‌تواند به افزایش کارایی و نیز تولید محصول سالم منجر گردد.