فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: یکی از چالش‌های زیست‌محیطی در کشاورزی پایدار، نحوه‌ی مدیریت بقایای گیاهی است. گیاهان دارویی از گروه‌های آروماتیک و با ارزش اقتصادی بالا هستندکه قسمت کوچکی از آن‌ها قابل استفاده بوده و بخش عظیمی از زیست‌توده در مزرعه سوزانده می‌شود. بقایای پسته پوست‌گیری شده نیز هرچند منابع غنی از عناصر غذایی است اما دور ریخته می‌شود. فناوری ورمی‌کمپوست روشی ارزان برای تبدیل ضایعات کشاورزی به محصولی سازگار با محیط زیست است. مطالعه حاضر به بررسی قابلیت بازیافت مواد مغذی برخی پسماندهای گیاهی به یک کود آلی مناسب مانند ورمی‌کمپوست می‌پردازد. مواد و روش ها: برای تولید ورمی‌کمپوست، مواد اولیه گیاهی از ضایعات گیاهان بابونه، روناس، سنبل الطیب و پسته تهیه شد. این مطالعه به وسیله‌ی طرح کاملا تصادفی با 5 تیمار و سه تکرار اجرا شد. بسترهای هر تیمار با 80 درصد حجمی بقایای گیاهی به اضافه‌ی 15 درصد حجمی کود گاوی و 5 درصد حجمی کرم خاکی ((Esenia fetida تهیه شد. بسترها در مکانی سایه‌پوش نگهداری و هر چند روز یکبار بررسی شدند تا میزان رطوبت 70 درصد، pH در محدوده‌ی 2/7- 8/6 و دما بین 18 تا 25 درجه سانتی‌گراد حفظ شود. شاخص برداشت ورمی‌کمپوست نسبت C/N بود که بین 20 تا 30 در نظر گرفته شد. پس از 120-30 روز نمونه‌ها برداشت شدند. تفاوت معنی‌داری داده‌ها در سه تکرار با آزمون دانکن در سطح 5 درصد تعیین شد، سپس برای مقایسه میانگین خصوصیات شیمیایی در بستر اولیه قبل از فرآیند ورمی کمپوست با محصولات نهایی از آزمون t زوجی استفاده شد. نتایج و بحث: نتایج نشان داد که کمترین و بیشترین مدت زمان فرآیند انجام ورمی‌کمپوست در شیرین‌بیان و بابونه بود که به ترتیب 30 و 120 روز ثبت شد. نرخ رشد کرم‌های خاکی در بسترهای مختلف بین 02/9-46/1 متغیر بود. تجزیه خصوصیات شیمیایی تیمارها افزایش قابل توجهی را در نیتروژن کل بین 07/22-66/11 گرم بر کیلوگرم در ورمی‌کمپوست نشان داد. نتایج مقایسه میانگین ماده‌ی اولیه و ورمی‌کمپوست، اختلاف معنی‌داری در میزان فسفر کل برای همه‌ی تیمارها به‌دست آورد. مقدار پتاسیم کل بعد از تولید ورمی‌کمپوست افزایش یافت و از 34/36-01/14 گرم بر کیلوگرم متغییر بود. همچنین نسبت C/N نیز از 55/46-76/37 در مواد اولیه به 62/21-40/18 در ورمی‌کمپوست‌ها کاهش یافت و همه‌ی تیمارها به شاخص برداشت رسیدند. ترشح مخاط، هورمون‌های محرک رشد، مواد حاوی نیتروژن و آنزیم‌های ترشح شده توسط کرم‌های خاکی بر بهبود سطح نیتروژن بسترها اثرگذار بود. وجود آنزیم فسفاتاز در فرآیند هضم کرم خاکی، باعث تبدیل فسفر نامحلول به فرم محلول شد. همچنین وجود میکرو فلور غنی در دستگاه گوارش کرم خاکی نیز باعث افزایش سطح پتاسیم در ورمی‌کمپوست شد. علاوه بر این با تخریب زیست توده‌ی بقایای گیاهی در طول ورمی‌کمپوست‌سازی، رشد و تولید مثل کرم خاکی افزایش و نسبت C/N کاهش یافت که این تغییرات با توجه به کاربرد ضایعات مختلف نیز سبب تولید توده‌هایی با کیفیت‌های مختلف شد. نتیجه‌گیری: با توجه نتایج این مطالعه، نیتروژن و پتاسیم کل در ورمی‌کمپوست سنبل‎الطیب به ترتیب 61/11 و 53/24 گرم بر کیلوگرم نسبت به بستر اولیه افزایش یافت که این نتایج بهتر از سایر تیمارها بود. همچنین بیشترین تغییرات فسفر قبل و بعد از تولید ورمی‌کمپوست در تیمار روناس 80/8 گرم بر کیلوگرم گزارش شد. تبدیل ضایعات گیاهان دارویی و بازیافت مواد مغذی به یک کود زیستی امکان پذیر است. کیفیت متفاوت در تولید ورمی‌کمپوست می‌تواند به دلیل بافت سخت سلولزی، ترکیبات فنلی بالا در ضایعات گیاهان دارویی و سرعت رشد کرم خاکی نتیجه‌گیری شود. پژوهش حاضر ورمی‌کمپوست برخی زیست توده‌های پسماند گیاهی را به عنوان یک منبع جدید کودی بدون آلودگی زیست‌محیطی معرفی می‌کند.