فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: ایجاد مناطق حفاظت شده، سنگ بنای راهبردهای حفاظت جهانی است. علیرغم افزایش تعداد مناطق حفاظت شده ، تنوع زیستی و اکوسیستم­ها همچنان رو به نابودی هستند. یکی از دلایل این امر، فقدان اثربخشی مناطق حفاظت شده است. حکمرانی برای تعیین اولویت‌ها و جلب حمایت عمومی و سیاسی برای حفاظت، توسعه و بقای مناطق حفاظت شده، ضروری است و در حقیقت حکمرانی محرک اصلی حفاظت موثر است. با توجه به اهمیت حکمرانی در مناطق حفاظت شده، هدف از پژوهش حاضر تحلیل علم سنجی حکمرانی مناطق حفاظت شده در جهان است. این مطالعه با ارزیابی الگوها و تغییرات در یک زمینه، شناسایی زمینه­های اصلی و نوظهور پژوهش، تجزیه و تحلیل دقیق وضعیت پژوهش، شناسایی محققان پیشرو و ایجاد شبکه‌ای فرامرزی از همکاری‌ها بین محققان برجسته کشورها، ارزیابی علمی را تسهیل می‌کند و جهت مطالعات را در آینده مشخص می­کند. مواد و روش‌ها: در این مطالعه مقالات منتشر شده در زمینه حکمرانی مناطق حفاظت شده در پایگاه داده اسکوپوس (Scopus) که بین سال‌های  1987 تا  اول ماه می 2024 منتشر شده‌اند مورد بررسی قرار گرفت. در این مطالعه روند توسعه مطالعات صورت گرفته در زمینه حکمرانی، کشورهایی که در این زمینه بیشترین اسناد علمی را منشتر کرده­اند و همچنین جهت گیری این موضوع در آینده بررسی و تحلیل شد. نتایج و بحث: نتایج این مطالعه نشان داد که در مجموع، 1355 سند علمی بین سال‌های 1987 تا 2024 در خصوص  این موضوع منتشر شده است. پژوهشگران آمریکا، کانادا، انگلیس و استرالیا در زمینه حکمرانی مناطق حفاظت شده، بیشترین مطالعات را داشته‌اند. کلید واژه حکمرانی، مناطق حفاظت شده و مناطق حفاظت شده دریایی توسط این کشورها بیشتر مورد استفاده قرار گرفته است. نتایج تحلیل موضوعی نشان می­دهد که مناطق حفاظت شده دریایی جز موضوعات اصلی و مرکزی در زمینه حکمرانی هستند و موضوعاتی از قبیل مشارکت ذینفعان، تغییر اقلیم، حفاظت مبتنی بر جوامع محلی و مدیریت سازشی در این زمینه جز موضوعات نوظهور و توسعه نیافته هستند که نیاز است محققین در مطالعات آینده به این گذاره­های موضوعی بیشتر توجه کنند. همچنین، مدیریت جامعه محور و مشارکت جوامع محلی و ذینفعان در حفاظت به عنوان گذاره­های موضوعی داغ و کانونی، شناسایی شدند. نتایج مطالعه حاضر نشان داد که نوع حکمرانی مناطق حفاظت شده برای حفاظت موثر و کارامد مناطق حفاظت شده در جهان به ویژه کشورهای در حال توسعه بسیار مهم است. حکمرانی موثر مناطق حفاظت شده در کشورهای در حال توسعه باید فراگیر باشد و نقش‌ها و حقوق جوامع محلی را به عنوان ذینفعان مهم به رسمیت بشناسد. یک ساختار حکمرانی مطلوب با سیاست‌های جذاب می‌تواند به اقدامات مدیریتی خوب منجر شود که می‌تواند برای جوامع محلی قابل قبول باشد. نتیجه‌گیری: یافته‌های ما، روند مطالعات صورت گرفته و مطالعاتی که باید در آینده در زمینه حکمرانی مناطق حفاظت شده صورت بگیرد را مشخص می‌کند.  توصیه می‌شود با افزایش آگاهی زیست محیطی جوامع محلی نسبت به ارزش‌های مناطق حفاظت شده و همچنین مشارکت دادن آنها در تصمیم گیری‌ها، بتوان نگرش آنها را نسبت به مناطق حفاظت شده تغییر داد و همچنین همکاری آنها را با مدیران مناطق حفاظت شده افزایش داد. این مطالعه می­تواند خط مشی را هدایت کند، به حفاظت موثرتر منجر شود، آگاهی در مورد اهمیت حکمرانی مناطق حفاظت شده را افزایش دهد و تحقیق و سرمایه گذاری را تشویق کند. به طور کلی، تحلیل‌های علم سنجی می‌توانند نقش مهمی در حمایت از تلاش‌های حفاظتی با ارائه یک درک جامع و عینی از وضعیت دانش در مورد حکمرانی مناطق حفاظت شده و پیامدهای آن برای حفاظت داشته باشند.