الزامات حقوق بین‌الملل تغییر اقلیم در راستای حمایت حقوقی از پناهندگان زیست محیطی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق بین الملل دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 دانشجوی دکتری حقوق بین الملل دانشگاه تهران، تهران، ایران.

3 استادیار گروه حقوق عمومی و بین‌الملل، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22054/qjpl.2025.77763.2971
چکیده

امروزه پدیده‌ تغییرات اقلیمی و پیامدهای مخرب آن، چالش‌های حیاتی و پرمخاطره‌ای را فراروی جهان گشوده است. به‌دنبال آسیب‌های گریبان‌گیر تغییرات آب و هوایی، سالانه میلیون‌ها نفر در سراسر دنیا مجبور به مهاجرت می‌شوند. بررسی اجمالی برخی از مهم‌ترین اسناد بین‌المللی پیرامون تغییرات ‌اقلیمی همچون کنوانسیون نیویورک ۱۹۹۲، پروتکل کیوتو ۱۹۹۷ و توافق‌نامه پاریس ۲۰۱۵، حاکی از عدم‌ وجود سازکاری منسجم و همه‌جانبه در راستای حمایت از پناهندگان ‌زیست‌محیطی است؛ حتی کنوانسیون حقوق پناهندگان ۱۹۵۱ و پروتکل اصلاحی آن نیز به‌طور خاص سخنی از پناهندگان ‌زیست‌محیطی نیاورده‌اند. در مقابل، رویه ‌قضایی، اقدام‌های سازمان‌ها و سایر هنجارهای غیرالزام‌آور بین‌المللی، نویدبخش حمایت نسبتاً مؤثر جامعه‌‌‌ جهانی از پناهندگان ‌زیست‌محیطی می‌باشند. در حال ‌حاضر، نظام حقوق بین‌الملل بشر و حمایت عام‌ نظام جهانی از پناهندگان، در قالب کنوانسیون‌ حقوق پناهندگان و دیگر اسناد بین‌المللی، تنها ابزار موجود و نقطه عطفی در جهت ایجاد توازن میان سیاست‌های مهاجرتی سخت‌گیرانه دولت‌ها و تحقق حقوق بنیادین پناه‌جویان تلقی می‌شود؛ پرسش این است که چگونه الزامات حقوق بین‌الملل در مورد حمایت از پناهندگان به‌طور کلی قابل تسری به پناهندگان زیست‌محیطی است؟ در نهایت این نتیجه حاصل می‌شود تصویب کنوانسیونی جدید، انعقاد موافقت‌نامه‌های حمایتی دو‌ یا چندجانبه با هدف تضمین حقوق پناهندگان زیست‌‌محیطی و فراهم‌سازی بستری مناسب برای مهاجرتی ایمن و‌ منظم از طریق کمک‌های بشردوستانه بیش از پیش ضرورت دارد.