فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: تغییرات آب‌وهوایی علاوه بر اینکه یک تهدید جهانی مهم برای سلامتی انسان است بر بخش‌های مختلفی از جامعه از جمله امنیت آبی و تولید محصولات کشاورزی تأثیر می‌گذارد. گندم به‌عنوان یکی از مهم‌ترین محصولات زراعی در جهان، نقش حیاتی در تأمین امنیت غذایی و معیشت کشاورزان ایفا می‌کند. با تولید سالانه بیش از 600 میلیون تن، این محصول بعد از ذرت و برنج، سومین محصول بزرگ زراعی محسوب می‌شود. با توجه به اینکه بیشتر گندم‌های کشت‌شده در مناطق دیم قرار دارند، تأثیرات تغییرات اقلیمی بر این محصولات به‌ویژه حائز اهمیت است. هدف این تحقیق بررسی تأثیر تغییرات اقلیمی بر عملکرد گندم در مناطق مختلف و ارائه راهکارهایی برای کاهش آسیب‌پذیری آن در برابر این تغییرات است. پژوهش حاضر بر آن است تا با تحلیل داده‌های اقلیمی و استفاده از مدل‌های شبیه‌سازی، چالش‌های پیش‌روی گندم را در اثر افزایش دما و تغییر الگوهای بارش بررسی کند. مواد و روش‌ها: در این مطالعه از داده‌های اقلیمی و زراعی چندین منطقه مختلف که گندم در آنها کشت می‌شود، استفاده شد. در همین راستا داده‌های دمای حداکثر و حداقل 16 ایستگاه سینوپتیک جمع‌آوری، کنترل کیفی، تحلیل و با استفاده از سناریو 5/8  RCP برای آینده شبیه‌سازی گردید. فراوانی پدیده‌های نامطلوب دمایی بر اساس شاخص آگروکلیمایی B.H.H محاسبه شده و با روش کوکریجینگ برای کل محدوده مطالعاتی درون‌یابی گشت. تحلیل‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای آماری و مدل‌های پیشرفته انجام شد تا ارتباط بین متغیرهای اقلیمی و عملکرد گندم مشخص گردد. نتایج و بحث: با استفاده از الگوسازی رگرسیون خطی، نتایج نشان می‌دهد که در برخی ایستگاه‌ها، شیب دمای حداکثر و حداقل منفی است، در حالی که در دیگر ایستگاه‌ها این شیب مثبت است. این تغییرات به‌ویژه در ایستگاه‌های کوهستانی بیشتر مشهود است. نتایج نشان‌دهنده یک روند افزایشی در دماها، به‌ویژه دماهای حداقل، و افزایش قابل توجه در خطر وقوع تنش دمایی برای گندم است.نتایج نشان داد که افزایش دما به‌طور معناداری بر کاهش طول فصل رشد گندم تأثیر دارد و این تأثیر در مناطق مرتفع بیشتر احساس می‌شود. احتمال وقوع رخداد نامطلوب دمایی حداکثر برای گندم از یک تا 23 رخداد برای آینده میانه وجود دارد. آسیب‌پذیرترین مناطق در عرض‌های بالاتر جغرافیایی محدوده مطالعاتی یعنی مناطقی که کشت گندم در آنها بیشتر است مانند دهگلان و قروه و اطراف همدان قرار خواهد داشت. سپس محدوده موردمطالعه در چهار ناحیه مجزا طبقه‌بندی گردید. آزمون تحلیل واریانس طبقات با آماره 91/10754 و 000/0=p-value پذیرفته شدن معناداری طبقات را نشان داد. حدود 38 درصد از غرب کشور با فراوانی 15 تا 23 رخداد در معرض قرارگیری شدید رخدادهای نامطلوب دمای حداکثری گندم خواهند گرفت. نتیجه‌گیری: بر اساس نتایج این تحقیق، می‌توان نتیجه گرفت که تغییرات اقلیمی تهدیدی جدی برای تولید گندم محسوب می‌شود و لازم است که کشاورزان و سیاست‌گذاران به‌منظور کاهش آسیب‌پذیری این محصول، استراتژی‌های مناسبی را در نظر بگیرند. از جمله این استراتژی‌ها می‌توان به انتخاب ارقام مقاوم به دما و تغییر زمان کاشت اشاره کرد. این تحقیق به‌خوبی نشان می‌دهد که با وجود چالش‌های ناشی از تغییرات اقلیمی، اتخاذ تدابیر مناسب می‌تواند به بهبود عملکرد گندم و پایداری تولید آن کمک کند.