فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: برای حفاظت از حیات‌وحش، شناخت شرایط بوم‌شناختی و ارتباط آنها با زیستگاه ضروری است. مدل‌سازی مطلوبیت زیستگاه ابزاری مؤثر در این زمینه است. خرس‌های قهوه‌ای (Ursus arctos) در ایران به‌ دلایل مختلف از جمله از دست‌دادن زیستگاه‌ها، کاهش گستره پراکنش و شکار غیرقانونی در خطر انقراض قرار دارند. با توجه به آنکه این گونه چتر قلمداد می‌شود، ارزیابی و شناسایی زیستگاه‌های مطلوب برای حفاظت از این گونه اهمیت زیادی دارد. این اطلاعات به مدیران کمک می‌کند که در تعیین اولویت‌هایی نظیر توسعه مناطق حفاظت‌شده، معرفی مجدد و انتقال افراد تصمیم‌گیری بهتری داشته باشند و با شناسایی زیستگاه‌های کلیدی، شرایط را برای حفظ این گونه بهبود بخشند.مواد و روش‌ها: محدوده مورد مطالعه شامل گستره پراکنش یکی از جمعیت‌های خرس قهوه‌ای در زاگرس شمالی واقع در استان کرمانشاه با مساحتی معادل 24361 کیلومتر مربع، در میانه رشته‌کوه‌های زاگرس و پوشش گیاهی غالب بلوط ایرانی در اکوسیستم کوهستانی است. در این مطالعه، 139 نقطه حضور خرس قهوه‌ای با فاصله حداقل 5/2 کیلومتر از طریق مشاهده مستقیم، ثبت تصاویر توسط دوربین‌های تله‌ای، مشاهده نمایه‌ها و آثار موجود، گزارش‌ها و اطلاعات معتبر، نظرات کارشناسان و محیط‌بانان پس از صحت‌سنجی و بررسی خودهمبستگی مکانی و همچنین 13 متغیر محیطی پس از بررسی مطالعات پیشین و نیز بررسی همبستگی برای مدل‌سازی زیستگاه‌های مناسب خرس قهوه‌ای در استان کرمانشاه به‌کار گرفته شدند. به‌منظور مدل‌سازی پراکنش جغرافیایی، از رویکرد مدل‌سازی اجماعی در بسته نرم‌افزاری Biomod2، در محیط R استفاده شد.نتایج و بحث: معیارهای AUC و TSS برای مدل‌ها در سطح خوب تا عالی ارزیابی شدند. نتایج حاصل از رویکرد اجماعی مدل‌های مختلف نشان می‌دهد که حدود 16/22 درصد از مساحت استان کرمانشاه (66/5399 کیلومتر مربع) به‌عنوان زیستگاه مناسب خرس قهوه‌ای با احتمال حضور بیشتر از 6/0 است. زیستگاه‌های مطلوب خرس قهوه‌ای در استان کرمانشاه، در ارتفاعات بین 450 متر تا بیش از 3000 متر، در امتداد رشته‌کوه‌های استان و در جهت شمال‌غربی به جنوب‌شرقی کشیده شده‌اند. مهم‌ترین متغیرهای مشارکت‌کننده در مدل‌سازی شامل مجموع بارندگی سالانه (26/22 درصد)، ارتفاع (68/21 درصد)، شیب (97/14 درصد) و فاصله از مناطق جنگلی (15/11 درصد) هستند. خرس‌های قهوه‌ای معمولاً زیستگاه‌هایی با جنگل‌های متراکم، زمین‌های ناهموار و تأثیرات انسانی کم را ترجیح می‌دهند، به‌ویژه در ارتفاعات بالایی که دسترسی انسان دشوار است. بر اساس یافته‌ها، وضعیت زیستگاه‌ها با افزایش بارندگی و ارتفاع بهبود می‌یابد و جنگل‌ها به‌عنوان منبع غذا و پناهگاه نقش کلیدی دارند. حدود 62 درصد از حضور خرس در جنگل‌های کوهستانی، 30 درصد در مراتع و بوته‌زارها و 8 درصد در زمین‌های کشاورزی ثبت شده ‌است. همچنین، تنها حدود 67/7 درصد از گستره شناسایی شده حضور خرس با مناطق حفاظت‌شده هم‌پوشی دارد.نتیجه‌گیری: خرس قهوه‌ای، به‌عنوان گونه‌ای در رأس هرم غذایی، نقش مهمی در اکوسیستم ایفا می‌کند و کاهش جمعیت و زیستگاه آن می‌تواند به تنوع زیستی و عملکرد اکوسیستم آسیب برساند. شناخت زیستگاه‌های مناسب و عوامل مؤثر بر انتخاب آنها برای مدیریت و حفاظت این گونه حیاتی است. گستره جنگل‌های کوهستانی استان کرمانشاه از مهمترین زیستگاه‌های خرس قهوه‌ای در غرب کشور شناخته می‌شوند. احداث مناطق حفاظت شده جدید و تکمیل شبکه مناطق حفاظت شده موجود، آموزش و آگاهی‌رسانی در خصوص اهمیت حفاظتی خرس قهوه‌ای، بازسازی و احیاء زیستگاه‌ها، مدیریت منابع آب و مدیریت پوشش گیاهی از مهمترین اولویت‌هایی هستند که باید در تصمیم‌گیری‌های مدیریتی و حفاظتی مورد توجه قرار گیرند.