فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: از آنجایی که نگرانیها پیرامون اثرات مختلف برنامه‌ریزی رو به افزایش است، بسیاری از محققان در تلاش هستند تا بررسی کنند که چگونه تغییرات کاربری زمین و مدیریت پوشش زمین بر عرضه خدمات اکوسیستمی تأثیر می‌گذارد. با توجه به ارتباط تغییر کاربری اراضی و خدمات اکوسیستمی، انجام مطالعات در زمینه اثرات تغییر کاربری در برنامه‌ریزی‌ها بر روی کمیت خدمات ارائهشده توسط اکوسیستمها به منظور برنامه‌ریزی مکانی بهتر کاربری اراضی و اطمینان از عرضه پایدار خدمات اکوسیستم ضروری به نظر می‌رسد. بنابراین پژوهش حاضر بر این اساس و با هدف مقایسه میزان عرضه خدمات منتخب اکوسیستم در دو سناریوی مختلف تغییر کاربری اراضی و در بخشی از استان گیلان انجام شد. مواد و روش ها: در این مطالعه دو سناریو برای برنامه‌ریزی پوشش زمین در بخشی از شرق استان گیلان مورد نظر قرار گرفت. سناریوی اول بر مبنای روند تاریخی تغییر پوشش زمین در منطقه موردمطالعه با استفاده از مدل CA-Markov، و سناریوی دوم بر مبنای نیاز به مساحت هر کاربری بر اساس طرح آمایش منطقه و لحاظ معیارهای محیط زیستی به‌عنوان برنامه‌ریزی حفاظتی پوشش زمین با استفاده از مدل Mola در نرم‌افزار Idrisi ساخته شد. در گام دوم به‌منظور مقایسه نتایج دو سناریوی تغییر پوشش زمین بر روی میزان خدمات اکوسیستمی ارائه‌شده توسط منطقه موردمطالعه، کمی سازی خدمات اکوسیستمی ترسیب کربن، نگهداشت خاک و جلوگیری از سیلاب به‌وسیله مدل‌های مربوطه در نرم‌افزار InVEST انجام شد. نتایج و بحث: بر اساس مدل‌سازی انجام‌شده با ادامه روند گذشته تا سال 2020، میزان ذخیره کربن در سال 2040 نسبت به سال 2020، تقریباً 4 میلیون تن کاهش خواهد یافت. بر اساس برنامه‌ریزی پوشش زمین صورت گرفته در سناریوی دوم، میزان مجموع کربن ذخیره‌شده در مقایسه با سال 2020 در حدود 9850000 تن افزایش و نسبت به سناریوی اول در حدود 14 میلیون تن افزایش‌یافته است. همچنین در سناریوی اول شاخص خدمت اکوسیستمی نگهداشت رواناب به 36/0 و حجم آن به 148819209مترمکعب در کل حوضه خواهد رسید. در سناریوی دوم پژوهش نیز پتانسیل حجم سیلاب در حوضه موردمطالعه برابر با 89/141673307 مترمکعب می‌باشد و نسبت به سال 2020، تقریباً 3درصد کاهش‌یافته است. همچنین شاخص ارائه این خدمت در منطقه برابر است با 38/0 و حجم آن 90229363 مترمکعب می‌باشد. میزان خدمت اکوسیستمی نگهداشت خاک در سناریوی اول نسبت به سال 2020 با کاهشی 528576 تنی همراه خواهد بود. در سناریوی دوم پژوهش نیز نسبت به سناریوی اول، 765444 تن افزایش‌یافته است که خود حاکی از افزایش ارائه این خدمت توسط اکوسیستم می‌باشد. نتیجه‌گیری: نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که به‌طور‌کلی روند تغییرات میزان خدمات اکوسیستمی منتخب ارائه‌شده توسط حوضه، در سناریوهای اول و دوم به ترتیب کاهشی و افزایشی خواهد بود. این کاهش در سناریوی اول عمدتاً ناشی تخریب جنگل‌ها به‌عنوان اساسی-ترین رکن تولید خدمات موردنظر در منطقه موردمطالعه و رشد شدید شهرها به‌عنوان کاربری‌هایی با کمترین سطح تأمین آن‌ها است. و علت اصلی افزایش خدمات در سناریوی دوم توجه به دیدگاه حفاظتی در کنار پاسخگویی به نیازهای ساکنین منطقه در تعیین مساحت اختصاص داده‌شده به هر کاربری می‌باشد که این مسئله روند برنامه‌ریزی بر اساس توسعه پایدار را نشان می‌دهد.