فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: زیره سبز با نام علمی (Cuminum cyminum L.) کاربرد وسیعی در صنایع غذایی و دارویی اهمیت بسزایی دارد. اقلیم از مهمترین عوامل توزیع جغرافیایی گونه های گیاهی محسوب می­شود و تولید محصولات کشاورزی وابسته به شرایط اقلیمی است. این مطالعه باهدف بررسی روند سطح زیر کشت، تولید و عملکرد زیره سبز در شهرهای مختلف استان خراسان رضوی و اثر پارامترهای اقلیمی بر آن در طی سال های 1399-1374 بود. مواد و روش­ها: به منظور بررسی روند سطح زیر کشت، تولید و عملکرد گیاه دارویی زیره سبز و همچنین اثر پارامترهای اقلیمی نظیر ارتفاع از سطح دریا، میانگین درجه حرارت و میانگین بارش بر کشت و تولید این گیاه در شهرهای مختلف استان خراسان رضوی، مطالعه­ای در بازه سال­های 1374 تا 1399 با استفاده از داده­های دریافتی از سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی صورت گرفت. رابطه رگرسیونی سطح زیر کشت، تولید و عملکرد زیره سبز هر شهر با پارامترهای اقلیمی ترسیم گردید. همچنین درصد تشابه شهرهای استان خراسان رضوی از نظر کلیه عوامل مورد بررسی در سطح تشابه 75 درصد بررسی گردید. نتایج و بحث: نتایج نشان داد که در بین شهرهای استان، سبزوار دارای بیشترین درصد سطح زیر کشت آبی، درصد تولید آبی و نسبت عملکرد آبی و دیم به میانگین استان بود. بیشترین درصد کل سطح زیرکشت و تولید دیم زیره سبز نیز به تایباد اختصاص یافت. همچنین کمترین درصد سطح زیر کشت و تولید آبی این محصول در درگز مشاهده شد. پارامترهای اقلیمی بر سطح زیر کشت، تولید و عملکرد زیره سبز موثر بود بطوریکه با افزایش آن ها، صفات مورد بررسی زیره سبز، روند افزایشی نشان داد. در خوشه­بندی شهرهای مختلف استان خراسان رضوی از نظر سطح زیر کشت، تولید و عملکرد زیره سبز ، شهرهای استان در هفت خوشه قرار گرفتند. خوشه اول شامل شهرهای باخرز، زاوه، فریمان، بجستان، جغتای، رشتخوار، جوین، چناران، درگز، طرقبه - شاندیز، سرخس، قوچان و کلات بود. شهرهای تربت حیدریه، خواف، خلیل آباد، فیروزه، صالح آباد، و مشهد در خوشه دوم، شهرهای بردسکن و تربت جام در خوشه سوم، شهرهای خوشاب و نیشابور در خوشه چهارم و گناباد و مه ولات در خوشه پنجم جای گرفتند. تایباد و سبزوار نیز در شاخه­های مجزا قرار گرفتند. نتیجه گیری: طبق نتایج حاصل از تحقیق، سطح زیر کشت، تولید و عملکرد گیاه دارویی زیره سبز تحت تاثیر پارامترهای اقلیمی و در بازه زمانی مورد بررسی در شهرهای مختلف استان خراسان رضوی متفاوت بود ولی به طور کلی سطح زیر کشت و تولید این محصول در سبزوار بر دیگر مناطق استان برتری داشت. همچنین با افزایش ارتفاع از سطح دریا، بارندگی و درجه حرارت، سطح زیر کشت و تولید آبی این محصول، روند افزایشی نشان داد. باید توجه داشت که در اقلیم خشک و نیمه خشک ایران، جایگزین کردن گیاهان مقاوم به خشکی با نیاز آبی کم می­تواند در استفاده کاراتر از منابع آبی موجود موثر باشد.