فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: خشکی و تنش گرمایی از مهم‌ترین عوامل محدودکننده تولید محصولات زراعی هستند. اثرات هم‌زمان خشکی و گرما در طول مراحل رشد بخصوص مرحله گلدهی و پر شدن دانه که از حساس‌ترین مراحل هستند می‌تواند مضرتر از اثرات یکایک آن‌ها بوده و منجر به کاهش قابل‌توجه عملکرد ‌شوند. در این تحقیق، ترکیب تاریخ کاشت × رقم بر مبنای هم‌زمانی تاریخ گلدهی گندم دیم با شرایط بهینه‌ دمایی و نیز هم‌زمانی نیاز گیاه با بارندگی فصلی و در نهایت رسیدن به حداکثر عملکرد با استفاده از رهیافت مدل‌سازی، مورد بررسی قرار گرفته است. مواد و روش‌ها: این تحقیق در هشت منطقه در کشور با اقلیم‌های متفاوت انجام شد. ملاک انتخاب این مناطق سطح زیر کشت بالا و نیز تنوع اقلیمی این مناطق بود. طبقه‌بندی اقلیمی این مناطق بر اساس روش GYGA صورت گرفت. بر اساس این روش مناطق مورد مطالعه به سه دسته دزفول و شوشتر (اقلیم گرم و خشک با تغییرات بالا در میانگین دمای فصلی)، همدان و نهاوند (اقلیم ملایم و خشک با تغییرات متوسط در میانگین دمای فصلی) خرم‌آباد و الیگودرز (اقلیم ملایم و خشک با تغییرات بالا در میانگین دمای فصلی) و زنجان و خدابنده (اقلیم سرد و خشک با تغییرات متوسط در میانگین دمای فصلی) دسته‌بندی شدند. در این پژوهش چندین روش مدیریتی شامل چهار تاریخ کاشت، چهار مقدار اولیه آب خاک و سه رقم در هشت منطقه با اقلیم‌های متفاوت به مدت ۳۷ سال (۱۹۸۰ - ۲۰۱۶) با استفاده از یک نسخه تغییریافته مدل APSIM یکبار در شرایط تنش خشکی به تنهایی (دیم) و یکبار در شرایط هم‌زمان تنش خشکی و گرما مورد بررسی قرار گرفتند تا بهترین تاریخ گلدهی تحت تاثیر این تیمارهای مدیریتی در مناطق کشت گندم دیم تعیین شود. نتایج و بحث: میانگین عملکرد دانه در شرایط خشکی برابر با ۹۹/۲ تن در هکتار و در شرایط هم‌زمان خشکی و گرما برابر ۴۴/۲ تن در هکتار شبیه سازی شد. کاهش حدود ۵۰۰ کیلوگرم در هکتار عملکرد به دلیل  تأثیر متقابل تنش گرما و خشکی و هم‌زمانی گلدهی با دماهای آستانه خسارت گرما (شروع دمای بیشینه از 26 تا 35 درجه سانتی‌گراد) بر تعداد و وزن دانه و کاهش دوره رشد بود. به‌طورکلی با تأخیر در سبزشدن گندم در شرایط دیم، درصد کاهش عملکرد در تمامی مناطق و ارقام بیشتر شد. استفاده از رقم متوسط‌رس با 52% بیشترین کاهش عملکرد و رقم خیلی‌زودرس با 16/% کمترین کاهش عملکرد را به همراه داشت. گلدهی گندم در مناطق سرد بعد از اتمام گلدهی در مناطق گرم‌تر رخ داد و در اقلیم‌های معتدل وقوع تاریخ‌های گلدهی وسعت بیشتری نسبت به سایر مناطق داشت. نتیجه‌گیری: به‌طورکلی در مناطق گرم، کاشت زودهنگام و ارقام زودرس‌ می‌تواند با فراهم کردن زمان بیشتر برای فتوسنتز و فرار از گرما و خشکی باعث بهبود عملکرد شود. نتایج این تحقیق همچنین نشان داد در اقلیم‌های سرد با دیرتر شدن تاریخ گلدهی، عملکرد به‌صورت صعودی افزایش یافت لذا ارقام خیلی زودرس با تاریخ کاشت هفت اکتبر در این مناطق به کشاورزان توصیه می‌شود. در اقلیم‌های معتدل علی رغم اینکه گندم برای مدت کوتاهی با گرما و خشکی انتهای فصل مواجه شد، ارقام متوسطرس در تاریخ‌های گلدهی دیرهنگام عملکرد بالاتری از خود نشان دادند.