فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: مدیریت ریسک‌های محیط زیستی ناشی از تأسیسات دریایی نظیر موج‌شکن‌های دریای خزر از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این تأسیسات در مناطقی حساس مانند دریای خزر، که یک اکوسیستم منحصر به فرد و بسیار آسیب‌پذیر دارد، می‌تواند منجر به تخریب محیط زیست و به خطر افتادن منابع طبیعی و سلامت انسانی شود. بنابراین، شناسایی و ارزیابی دقیق این ریسک‌ها و ارائه راهکارهای پیشگیرانه و کاهشی از اهمیت بالایی برخوردار است. پژوهش حاضر با هدف مدل‌سازی و تحلیل ریسک‌های زیست‌محیطی موج‌شکن کاسپین در بندر کاسپین انجام شده است. هدف این پژوهش، یافتن راه‌هایی برای پیشگیری و کاهش خطرات محیط زیستی ناشی از این سازه‌های دریایی و دستیابی به راهکارهای محلی برای کنترل ریسک‌های مرتبط است. مواد و روش‌ها: در این پژوهش از روش تحلیل حالات شکست و اثرات آن (FMEA) برای ارزیابی ریسک‌های زیست‌محیطی استفاده شده است. این تکنیک به محققان امکان می‌دهد تا شدت خطر، احتمال وقوع و احتمال کشف هر ریسک را با دقت بیشتری بررسی و رتبه‌بندی کنند. برای تکمیل داده‌های این تحلیل، از نظرات متخصصان و کارشناسان حوزه‌های مرتبط استفاده شده است. پس از جمع‌آوری و تحلیل داده‌ها، نمره ریسک هر یک از عوامل شناسایی شده محاسبه شد و ریسک‌های بحرانی تعیین گردیدند. بالاترین ضریب اولویت در ریسک‌های غیر وابسته به انسان 384 و در ریسک‌های وابسته به انسان 126 بود. این اولویت‌ها به همراه فراوانی وقوع آن‌ها در نرم‌افزار Netica  و شبکه‌های بیزین برای مدل‌سازی دقیق‌تر ریسک‌های بحرانی وارد شدند. استفاده از شبکه‌های بیزین به تحلیل روابط متقابل بین ریسک‌ها و شناسایی وابستگی‌های پیچیده آن‌ها کمک کرد. نتایج و بحث: نتایج حاصل از تحلیل‌ها نشان می‌دهد که در بین ریسک‌های وابسته به انسان، آسیب‌های پوستی با ارزش کمی 0/167 بالاترین خطر را تشکیل می‌دهند. علاوه بر این، آسیب‌های شنوایی به‌طور مستقیم با ارزش کمی 0/004 و آلودگی خاک با ارزش کمی 0/125 و آلودگی صوتی با ارزش کمی 0/004 به عنوان ریسک‌های غیرمستقیم بر سلامت انسان تأثیر می‌گذارند. این نتایج نشان می‌دهد که آلودگی خاک و آلودگی صوتی بعنوان ریسک‌های غیرمستقیم اثرات بیشتری بر سلامت انسان دارند. در بخش ریسک‌های غیر وابسته به انسان، استفاده از مواد ناریه با ارزش کمی 0/024، آلودگی آب با ارزش کمی  224/0و تخریب منابع طبیعی ناشی از استخراج و تأمین مصالح از معادن قرضه با ارزش کمی 0/764 از بحرانی‌ترین ریسک‌ها شناسایی شدند. تحلیل‌های بیزین نشان داد که وابستگی متقابل بین ریسک‌ها به‌طور واضحی قابل مشاهده است؛ به‌طوری که برخی از ریسک‌ها منجر به افزایش یا کاهش احتمال وقوع سایر ریسک‌ها می‌شوند. نتیجه‌گیری: تحلیل‌های بیزین به‌طور مؤثری نشان داد که چگونه وابستگی بین ریسک‌ها و تأثیرات متقابل آن‌ها می‌تواند منجر به پیچیدگی بیشتر در مدیریت ریسک‌های زیست‌محیطی شود. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که استفاده از مدل‌های پیشرفته مانند شبکه‌های بیزین در تحلیل ریسک‌های زیست‌محیطی برای دستیابی به نتایج دقیق‌تر و مدیریت جامع‌تر ضروری است. به گونه ای که این مدل‌ها نه تنها به شناسایی و تحلیل ریسک‌های بحرانی کمک می‌کنند، بلکه امکان پیش‌بینی و کنترل بهتر ریسک‌ها را نیز فراهم می‌آورند.