فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: در سال­ های اخیر آلودگی هوا به‌عنوان یکی از مهم‌ترین فاکتورهای مشارکت‌کننده در موضوع سلامت شهروندان و بروز مشکلات زیست ­محیطی مطرح‌شده است. تعیین میزان انتشار و هزینه­ تحمیلی آلاینده ­های سوخت­ های فسیلی بر سلامت انسان­ ها می­ تواند یک برآورد مالی از اثرات زیان­بار این ترکیبات در اختیار برنامه­ ریزان شهری و صنعتی قرار دهد. این مطالعه شامل برآورد میزان انتشار، هزینه ­های اجتماعی و ردپای اکولوژیک آلاینده­ های NOx، SO2، SO3، CO، SPM، CO2، CH4 و N2O ناشی از مصرف سه نوع سوخت فسیلی گاز طبیعی، بنزین و گازوئیل در یک مجموعه صنعتی است.مواد و روش ­ها: محدوده مطالعاتی یک شرکت صنعتی در غرب تهران است. ابتدا اطلاعات مربوط به مصرف سوخت ­های فسیلی شامل گاز طبیعی، بنزین و گازوئیل در بخش­ های موتورخانه، خودروهای سواری و صنعتی در سال 1401 جمع ­آوری گردید. جهت برآورد نرخ انتشار آلاینده­ های یادشده، از ترازنامه انرژی معاونت انرژی و برق وزارت نیرو در سال 1399 استفاده شد. با در اختیار داشتن میزان سوخت مصرف‌شده از هر منبع سوخت فسیلی و بر اساس مبلغ پایه هزینه اجتماعی هر آلاینده­، نسبت به برآورد اولیه هزینه اجتماعی آلاینده­ ها اقدام شده و سپس این هزینه­ ها با اختصاص ضرایب اصلاحی (با توجه به تغییر قیمت­ ها از سال 1381 تاکنون)، واقعی سازی شدند. سپس مطابق با تخمین صورت گرفته از میزان کل سوخت­ های فسیلی مصرفی در سال 1401 ، ردپای اکولوژیکی آن­ها محاسبه گردید.نتایج و بحث: مطابق با برآورد به‌عمل‌آمده، درمجموع 64/1943880 مترمکعب گاز طبیعی در موتورخانه­ ها، 64435 لیتر بنزین و 461482 لیتر نفت گاز در وسایل نقلیه سواری و سنگین در سال 1401 در این شرکت مصرف‌شده است. نتایج نشان داد نرخ انتشار گازهای آلاینده NOx، SO2، SO3،CO ، SPM، CO2، CH4 و N2O به ترتیب 68/17278، 17/7694، 34/90، 46/25972، 79/6400، 01/4088860، 43/187، 81/78 کیلوگرم در سال 1401 بوده است. آلاینده  CO2با 01/4088860 کیلوگرم بیشترین و آلاینده SO3 با 34/90 کیلوگرم کمترین میزان انتشار را در این سال داشته ­اند. بر اساس ضریب انتشار به‌دست‌آمده از ترازنامه انرژی سال99، هزینه اجتماعی آلاینده­ های NOx، SO2،CO ، SPM، CO2، CH4 به ترتیب 437081507، 592005417، 205312306، 1160386931، 1722935861، 1659463 ریال در سال تخمین زده شد که نشان می­ دهد گازهای CO2 و CH4 به ترتیب بالاترین و کمترین هزینه اجتماعی را به محیط­ زیست تحمیل می­ کنند. پس از واقعی سازی قیمت­ های ثابت سال 1381، کل هزینه اجتماعی آلاینده ­های اندازه ­گیری شده بر اساس رویکرد نرخ ارز و نرخ تورم به ترتیب در حدود 4119381486 و 16383725983 میلیارد ریال در سال 1401 تخمین زده شد. برآورد ردپای اکولوژیک سوخت­ های فسیلی مصرفی حاکی از آن است که مصرف بنزین با 87/22 هکتار بیشترین و گاز طبیعی با 33/9 هکتار کمترین ردپای اکولوژیک را ایجاد کرده ­اند ضمن اینکه کل ردپای اکولوژیک در حدود 93/50 هکتار محاسبه گردیده است.نتیجه ­گیری: هزینه اجتماعی تحمیلی آلاینده ­ها در این مطالعه نتایج متفاوتی را با توجه به حجم انتشار آن­ها نشان داد. درحالی‌که بخش موتورخانه با مقدار 69/26655364 بیشترین سهم را در انتشار گازهای گلخانه ­ای داشت ولی لیفتراک­ ها بیشترین هزینه اجتماعی را به میزان 1808115554 ریال به محیط ­زیست تحمیل کرده ­اند که دلیل آن بالا بودن میزان انتشار سه آلاینده NOx، SPM و SO2 از لیفتراک و همچنین بالاتر بودن هزینه اجتماعی این سه آلاینده در ترازنامه انرژی نسبت به سایر آلاینده ­ها می­ باشد. این روش می ­تواند به‌عنوان یک الگو در محاسبه هزینه ­های اجتماعی آلاینده ­های انتشاریافته در مجموعه ­های صنعتی مورداستفاده قرارگرفته و در سرفصل برنامه ریزی محیط­ زیستی آن­ها پایش شود به‌طوری‌که با شناسایی کانون­ های ایجاد آلودگی و اولویت ­بندی کردن آن­ها، نسبت به بودجه ­بندی در راستای کاهش میزان انتشار و هزینه اجتماعی آلاینده ­ها اقدام شود.