بررسی تنوع فیتوشیمیایی اسانس زیره سبز (Cuminum cyminum L.) جمع آوری شده از مزارع مختلف استان خراسان رضوی

نویسندگان
لایق حقیقی, معصومه ID 1
فراوانی, مهدی ID 2
زینعلی, حسین ID 3
گودرزی, غلامرضا ID 4
بالایی, ژیلا ID 5
عظیمی اترگله, راضیه ID 6
نادری, بهروز ID 7
عباس زاده, بهلول ID 8
امیری لاریجانی, بهمن ID 9
روشن سروستانی, وحید ID 10
جلیلیان, نسترن ID 11
کدوری, محمدرضا ID 12
سفیدکن, فاطمه ID 13
ولیزاده, نگار ID 14
پالوچ, علی اصغر ID 15

1 موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

2 مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی

3 مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان

4 مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی مرکزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مرکزی، ایران

5 مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان شرقی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، آذربایجان شرقی، ایران

6 موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

7 موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

8 استادیار، موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

9 سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

10 مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، فارس، ایران

11 مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی کرمانشاه، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمانشاه، ایران

12 مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی کرمان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمان، ایران

13 موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

14 مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان شرقی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، آذربایجان شرقی، ایران

15 سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

doi
10.22092/mpt.2021.353802.1071
چکیده

کشور ایران با داشتن تنوع بالای اقلیمی از غنی‌ترین منابع گیاهان دارویی جهان است. زیره سبز (Cuminum cyminum L.) یکی از مهمترین و اقتصادی ترین گیاهان دارویی خانواده چتریان می‌باشد که پراکنش بالایی در نقاط مختلف کشور داشته و یکی از مهمترین گیاهان صادراتی ایران می‌باشد. این مطالعه در راستای بررسی تنوع کمی و کیفی اسانس زیره سبز در استان خراسان رضوی در سال زراعی 1398 انجام شد. بدین منظور بذر از مزارع 6 منطقه مختلف استان در زمان برداشت گیاهان، جمع‌آوری شد. بذرها به روش تقطیر با آب در مدت 2 ساعت اسانس‌گیری شدند. برای شناسایی ترکیب‌های موجود در اسانس‌ها و تعیین درصد کمی آنها از دستگاه‌های گاز کروماتوگرافی (GC) و گاز کروماتوگرافی متصل به طیف سنج جرمی (GC/MS) استفاده شد. تعداد 9 ترکیب در اسانس‌های مناطق گناباد (N1)، نیشابور (N2)، تایباد (N3) و خوشاب (N4)، 15 ترکیب در اسانس گیاهان منطقه فریمان (N5) و در نهایت 13 ترکیب در اسانس منطقه درگز (N6) شناسایی شد. در مجموع 9 ترکیب، gamma-terpinene-7-al، cuminaldehyde،terpinene-4-ol ، gamma-terpinene، α-phellandrene، p-cymene ، sabinene، β-Pinene ، α-Pinene در اسانس زیره سبزهای برداشت شده از 6 منطقه استان خراسان رضوی مشترک بود. دو ترکیب cis-dihydrocarvone و (E)-Caryophyllene منحصرا در منطقه (N5) به ترتیب با مقادیر 45/0% و 19/0% شناسایی شد. 4 ترکیب α-thujene، α-terpinene، limonene و 1,8-cineol فقط از اسانس‌های منطقه(N5) و (N6) بدست آمد. کمیت و کیفیت اسانس زیره سبز جمع‌آوری شده از منطقه (N2)، با اقلیم بیابانی خشک- سرد و میانگین بارندگی سالیانه بالا، بالاتر از سایر مناطق بود.

کلیدواژه‌ها
خراسان رضوی, زیره, منطقه برداشت, اسانس, تنوع اقلیم