فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: کلزا (Brassica napus) یک محصول راهبردی در وزارت جهاد کشاورزی به شمار می­ رود اما پرندگان از جمله آفات مهم این محصول هستند که هر ساله خسارت شدیدی را در مرحله رشد گیاهچه کلزا وارد می­ کنند. به ­دلیل واردات روغن خوراکی و اهمیت تولید این محصول در کشور برای رسیدن به خودکفایی، خسارت پرندگان به بوته‌های کلزا مورد توجه فراوان است.  این خسارت بیشتر در مراحل ابتدایی رشد بوته ­ها و توسط چکاوک‌ها ایجاد می­ شود و در صورت تجمع در سطح مزارع، خسارت‌های لکه‌ای قابل توجه و اقتصادی را به مزارع وارد می­ سازد. به ­دلیل ممنوعیت استفاده از مواد کشنده پرندگان در سطح جهان، یکی از روش­ های مهم برای کاهش خسارت پرندگان، استفاده از مواد دورکننده شیمیایی است.  ترکیبات دورکننده با تاثیر بر اندام‌های بویایی، چشایی و بینایی پرندگان، آنها را دور می‌سازند.مواد و روش‌ها: این پژوهش در قالب طرح بلوک کامل تصادفی در شرایط میدانی در استان­ های ایلام و مازندران انجام شد. در این پژوهش، سه نوع ماده دورکننده پرندگان به نام‌های متیل آنترانیلات (تیمار روغنی)، اسید سینامیک (تیمار پودری) و سولفات آلوم-آمونیوم (تیمار نمکی) برای اجرای آزمایش برگزیده شدند که شیوه عملکرد آنها متفاوت است. برای پیاده‌سازی آزمایش‌ها، در فصل پاییز، نخست مزرعه­ای با خسارت چکاوک­ ها انتخاب شد و تیمارها در قطعه ­های 1000 مترمربعی اجرا شدند. در هر نوبت نمونه ­برداری، 10 کادر یک مترمربعی به­ طور تصادفی در هر قطعه انتخاب و تعداد بوته ­های دارای خسارت پرندگان نسبت به کل بوته ­ها شمارش و درصد بوته ­های خسارت‌دیده محاسبه شد. نمونه‌برداری‌ها به ­طور هفتگی و در چهار نوبت تکرار شد. مقایسه میانگین­ ها برای نتایج حاصل از آزمایش­ ها و نمونه ­برداری­ های میدانی در هر سال، به روش فاکتوریل و با استفاده از آزمون Univariate از طریق مدل خطی عمومی (GLM) انجام شد. داده‌های با استفاده از نرم‌افزار SPSS تجزیه و تحلیل شدند.نتایج و بحث: بر اساس نتایج به ­دست آمده، هر سه تیمار دارای اختلاف معنی‌داری با تیمار شاهد بودند. در استان ایلام، در سال 1396، تیمار اسید سینامیک با 58/1 درصد دارای خسارت کمتری از بقیه تیمارها و شاهد (2/3 درصد) بود و در سال 1397، تیمار متیل آنترانیلات با 7/13 درصد دارای خسارت کمتری بود. در استان مازندران، تیمار سولفات آلوم-آمونیوم دارای خسارت کمتر (0/23 درصد) نسبت به شاهد (2/49 درصد) بود. ، میزان خسارت پرندگان در هفته‌های مختلف در هر دو سال و منطقه معنی‌دار بود. در هر دو منطقه و سال، آزمون ترکیبی تیمارها و هفته ­ها نشان داد که اثر جداگانه تیمارها و هفته ­ها و همچنین برآیند اثر آن‌ها بر میزان خسارت پرندگان معنی­ دار بود. دربارۀ شیوه تاثیر این تیمارها، اسید سینامیک به ­دلیل مزه بد و نیز رنگ سفید، در شرایط میدانی دارای تاثیر بیشتری در دورکنندگی پرندگان نسبت به دیگر تیمارها بود و تیمار روغنی متیل آنترانیلات نیز با ایجاد بوی نامطبوع در دور کردن پرندگان موثر بود. تیمار سولفات آلوم-آمونیوم با داشتن مزه شوری و تلخی در کاهش خسارت پرندگان مؤثر بود. تیمارهای اسید سینامیک و متیل آنترانیلات موادی هستند که از خارج وارد می‌شوند اما سولفات آلوم-آمونیوم در داخل کشور تولید می‌شود.نتیجه­ گیری: همه تیمارها دارای خسارت کمتر بودند و از میان آنها اسیدسینامیک دارای اثر چندجانبه بود. نتایج این پژوهش، امیدها برای ساخت ترکیب داخلی و ارزان که دارای اثر چندجانبه بر بویایی، چشایی و بینایی برای دور کردن پرندگان باشد را افزایش می‌دهد.