فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: گونه‌های غیربومی یکی از تهدیدهای مهم برای تنوع زیستی محسوب می‌شوند. برخی از گونه‌های ماهیان غیربومی اثرات سوء زیست محیطی داشته و به­ عنوان ماهیان مهاجم شناخته می‌شوند. رودخانه‏ های حوضه جنوبی دریای خزر که مأمن و زیستگاه طیف وسیعی از ماهیان بومی و تجاری هستند. مدل‌های ارزیابی ریسک تهاجمی گونه‌های ماهیان غیربومی برای شناسایی گونه‌های غیربومی با توان بالای تهاجمی و به­ عنوان ابزاری برای کمک تصمیم‌گیران و سیاست‌گذاران استفاده می‌شود. هدف این تحقیق واسنجی و بررسی کارآمدی مدل  (AS-ISK) Aquatic Species Invasiveness Screening Kitدر ارزیابی خطر ریسک گونه‌های ماهیان غیربومی رودخانه‌های حوضه جنوبی دریای خزر است.مواد و روش‌ها: از ابزار ارزیابی ریسک تهاجمی آبزیان (AS-ISK) برای ارزیابی گونه‌های ماهیان غیربومی که ممکن است توان بالای مهاجم شدن در رودخانه‌های حوضه جنوبی دریای خزر را داشته باشند استفاده شده است. 15 گونه از ماهیان غیربومی موجود در منطقه ارزیابی ریسک ارزیابی شدند که 14 گونه آن موجود و یک گونه آن به ­عنوان گونه افق در منطقه ارزیابی ریسک بودند . با استفاده از روش‌های آماری اعداد ریسک حاصل از ارزیابی ریسک توسط هر ارزیاب با هم مقایسه شدند. حد آستانه مدل با روش آنالیز منحنی راک تعیین شد. همچنین برای تطابق اقلیمی منطقه ارزیابی ریسک و گستره بومی ماهیان غیربومی از سیستم طبقه بندی اقلیمی Köppen-Geiger استفاده شده است.نتایج و بحث: ارزیابی ریسک گونه‌های ماهیان غیربومی در منطقه ارزیابی منجر به شناسایی 73% گونه‌ها به­ عنوان ماهیان با توان بالای تهاجمی شد. بیشترین عدد ریسک در مدل AS-ISK برای گونه‌هایCarassius auratus  و Carassius gibelio و کمترین برای Anguilla anguilla به­ دست آمد. تفاوت معنی‌داری از نظر آماری بین متوسط عدد ریسک دو ارزیاب وجود نداشت. حدآستانه برای AS-ISK و ارزیابی ریسک اصلی مدل (BRA) به ترتیب 5/9 و 5/11 به ­دست آمد. سطح زیر نمودار منحنی راک برای مدل AS-ISK %100 بود که از نظر آماری، بیانگر کارآمدی مدل در ارزیابی ریسک گونه‌های ماهیان غیربومی در منطقه ارزیابی ریسک بوده است. 11 گونه از 15گونه ماهی غیربومی به­ عنوان گونه‌های با توان بالای تهاجمی (مهاجم) و بقیه به ­عنوان گونه غیرمهاجم در رودخانه‌های حوضه جنوبی دریای خزر شناسایی شدند. فاکتور اطمینان برای ارزیابی‌های گونه‌ها از 64% تا 73% متفاوت بود. تمام گونه‌های اولویت‌بندی مدیریتی شدند و در سه فهرست سیاه، خاکستری و سفید قرار گرفتند.نتیجه‌گیری: مدل  AS-ISKبرای شناسایی گونه‌های ماهیان غیربومی که ممکن است در رودخانه‌های حوضه جنوبی دریای خزر مهاجم شده یا شوند کارآمد بوده و می‌توان از این مدل برای اولویت‌بندی مدیریتی آن­ها بر اساس میزان ریسک و به ­عنوان ابزاری علمی در حمایت از مدیران حفاظت، تصمیم‌گیران و سیاست‌گذاران طرح‌های توسعه آبزی‌پروری در منطقه ارزیابی ریسک استفاده نمود.