بررسی و تحلیل نظریات رفتار انتخاباتی همراه با نقد (چگونگی پیروزی در فرایند سیاسی)
نویسندگان
1 دانشیار جغرافیای سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد، خراسان رضوی، ایران
2 دانشیار جغرافیای سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد، خراسان رضوی، ایران
3 دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی، گروه جغرافیا، دانشگاه فردوسی مشهد، خراسان رضوی، ایران
doi
10.22067/pg.2025.83036.1219چکیده
جغرافیای سیاسی از آن دسته رشتههاست که درگیر دو حوزه گستردهی جغرافیا و سیاست است و همین مسئله باعث شده تا بخشی از رهیافتهای نظری را در علوم سیاسی جستجو کند. درکنار شمار گسترده نظریهها در علوم انسانی و اجتماعی، نظریهها و مکاتب رفتار انتخاباتی، پرپیشینه و ادبیات معرفتی گستردهای دارند. اولین نظریه به لازاراسفلد و همکارانش در مکتب کلمبیا برمیگردد که از طریق پرسشنامه در مقیاس محلی پی به این گزاره بردند که انسانها، زاییدی بستر اجتماعی هستند. فرد در قالب ماتریکس/جامعه، هویت اجتماعیاش شکل و کنش سیاسیاش، برساخته میشود. درون همین نظریه گروهی منتقد در قالب مکتب میشیگان به پیشتازی کمپل و همکارانش، رفتار فرد در واحد اجتماعی را نه برساختهی جبر اجتماعی بلکه برانگیخته از تمایل و انگیزش افرد، در گرایش به هویت حزبی دانستهاند. عضویت در گروهها، وفاداری نهادینهشدهای از همان اوایل جوانی تا بزرگسالی در فرد ایجاد میکند که عمدتاً رأیبرانگیز است. این دو نحلهی فکری توسط انسانشناسان سیاسی واقعگرا، نقد و بررسی شد. آنتونی داونز، سرآمد نظریه اقتصاد سیاسی رفتار انتخاباتی است که انسان رأیدهنده را موجودی درجستجوی بقا، و در پیِ عقل معاش و ماتریالیستی میداند، ازاینرو بهسودِ زیستندرجهان بهمعنای واقعیکلمه، رأی میدهد. تابدینجایکار، انسان موجودی اجتماعی، روانشناختی و اقتصادی بوده است تااینکه پارتو ، او، را موجودی کنشگر/نخبه پنداشت. یعنی، چگونگی نقشآفرینی و رقابت بر سر منابع، سرچشمه تعارضات سیاسی بین بازیگران بر سر کسب قدرت سیاسی است. درکنار این سه کلانروایت گسترده، آندره زیگفرید، برای انتخابات، رویکردی زمینی و ایندنیایی، چیزی شبیه به واقعگرایان اقتصادی، قائل بود. زیگفرید، تاثیر زمین بر نقشه ذهنی، و جغرافیای تصمیمگیری را لحاظ و موردکاوی و چنین تاثیری را در برخی از نقاط فرانسه به اثبات رساند و نظریه جغرافیای انتخابات را به منصهی ظهور گذاشت. دیوید کارپف به نقش رسانه و فاصله پرداخت و دنیای امروز را منبعث از شبکهها و ارتباطات دانست که رفتارهای انتخاباتی را جهت و معنا میدهد. بهطورکلی هدف این مقاله، بیانِ جامع و کلیدی ادبیات رفتار انتخابات، و بررسی، تحلیل و نقد پرمایهی این نزهای کلان است. دادهکاوی، تبیینی و نظری است و درونمایه نوشتار، کیفی از نوع استدلالهای عقلی و تجربی است که بر قوت کار افزوده است.