پدیدارشناسی مفهوم ارزشیابی: آنچه معلمان انجام میدهند و آنچه دانشآموزان ادراک میکنند
نویسندگان
1 دانشگاه علامه طباطبائی
2 دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
3 دانشگاه علامه طباطبائی
4 دانشگاه علامه طباطبائی-دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی
doi
10.22054/soece.2026.80074.1309چکیده
آموزش و سنجش از ارکان مهم نظام آموزشی و بخش جداییناپذیر آن است که وظیفه هدایت مستمر یادگیری دانشآموزان را برعهده دارد و در جهت تحقق اهداف آموزشی به کار میرود. آموزش و سنجش فرایندی متشکل و بههمپیوسته است که تمام اجزای آن بهگونهای سازمانیافته برای رسیدن به هدفی معین فعالیت میکند. اگرچه دانشآموزان در تمام سالهایی که با آموزش رسمی مواجه هستند در معرض ارزشیابی نیز قرار دارند و این اقدام توسط معلمان انجام میشود، لیکن کمتر پژوهشی به ادراک و تفاوت دیدگاه ایشان در مورد ارزشیابی پرداخته است. ازاینرو، مطالعه حاضر با هدف تحلیل ادراک دانشآموزان و معلمان مقطع ابتدایی شهر تهران از مفهوم «ارزشیابی» انجام شده و به دنبال درک عمیقتری از این دو مفهوم از نگاه معلمان و دانشآموزان بوده و به تفاوت و شباهت آنها پرداخته است. بدین منظور از روش کیفی و طرح پدیدارشناسی برای واکاوی ادراک معلمان و دانشآموزان استفاده شده است. مشارکتکنندگان پژوهش حاضر همة معلمان و دانشآموزان دورة ابتدایی شهر تهران در سال تحصیلی 1402-1403 است که با تعدادی از ایشان که بهصورت در دسترس بوده، بهعنوان نمونه مصاحبههای نیمهساختاریافته انجام شده است. بهمنظور تجزیهوتحلیل دادههای پژوهش راهبرد هفتمرحلهای کلایزی به کار گرفته شد. تحلیل عمیق مصاحبههای معلمان و دانشآموزان، به شناسایی و دستهبندی چهار مضمون اصلی برای معلمان و همچنین چهار مضمون اصلی برای دانشآموزان منتج شد. نتایج نشان داد که از دیدگاه معلمان سنجش و ارزشیابی کلاسی ابزاری برای بهبود تدریس، افزایش یادگیری، طبقهبندی دانشآموزان و همچنین راهی برای پاسخگویی نسبت به خانوادهها و دانشآموزان است، از سوی دیگر دانشآموزان سنجش و ارزشیابی کلاسی را ابزاری برای گرفتن مدرک تحصیلی، تأیید یادگیری، راهی برای بهبود یادگیری و تدریس و در پارهای اوقات بهعنوان امری بیربط در نظر میگیرند.
