فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

عدم وجود مقاومت پایدار در ارقام گندم تجاری، عامل اصلی در بروز همه‌گیری‌های زنگ زرد و زنگ ساقه است که می‌تواند تولید گندم را در مناطق مختلف جهان به شدت تحت تأثیر قرار دهد. این پژوهش با هدف شناسایی منابع مقاومت در مراحل گیاهچه­ای و گیاه بالغ در میان برخی از ژنوتیپ‌های گندم نان تولید شده در برنامه های ملی به نژادی گندم برای اقلیم­های معتدل و گرم و مرطوب شمال کشور انجام شد. چهل و چهار ژنوتیپ گندم نان (شامل 19 ژنوتیپ از برنامه به نژادی اقلیم معتدل و ۲۵ ژنوتیپ از برنامه به نژادی اقلیم گرم و مرطوب شمال) به همراه شاهدهای حساس، در مراحل گیاهچه‌ای (در گلخانه در کرج) و گیاه بالغ (مزرعه) در دو سال زراعی متوالی (۹۸-۱۳۹۷ و ۹۹-۱۳۹۸) در ایستگاه تحقیقات کشاورزی اردبیل برای واکنش به بیماری های زنگ زرد و ساقه مورد ارزیابی قرار گرفتند تا سازوکار‌های مختلف مقاومت در آنها شناسایی شوند. مقاومت در مرحله گیاه بالغ با استفاده از معیارهای همه­گیری بیماری شامل: ضریب آلودگی، شدت نهایی بیماری و مقدار نسبی سطح زیر منحنی پیشرفت بیماری در شرایط مزرعه و در برابر جمعیت‌های محلی ارزیابی شد. همچنین واکنش‌های گیاهچه­ای در شرایط کنترل‌شده در برابر دو پاتوتیپ زنگ زرد و چهار پاتوتیپ زنگ ساقه در گلخانه انجام شد. نتایج نشان داد که 12 (27/2%)، 20 (45/4%) و 12 (27/2%) ژنوتیپ به­ترتیب دارای مقاومت تدریجی، مقاومت گیاهچه­ای یا تمام‌مرحله‌ای و مقاومت در مرحله گیاه بالغ به زنگ زرد بودند. در مورد زنگ ساقه، 12 ژنوتیپ (27/2%) دارای مقاومت تدریجی، دو ژنوتیپ (4/5%) دارای مقاومت گیاهچه­ای و30 ژنوتیپ (68%) حساس بودند. یافته‌های این پژوهش طیف وسیعی از واکنش­های مقاومتی را نشان داد. ژنوتیپ‌هایی که در مرحله گیاهچه­ای نسبت به حداقل یک پاتوتیپ حساس، اما در مرحله گیاه بالغ واکنش‌های نیمه‌مقاوم تا نیمه‌حساس همراه با شدت بیماری پایین را نشان دادند، احتمالاً حامل چندین ژن مقاومت گیاه بالغ یا مقاومت تدریجی هستند. این ژنوتیپ‌ها می‌توانند به‌عنوان منابع ژنتیکی ارزشمند در برنامه‌های به‌نژادی برای تولید ارقام جدید با مقاومت پایدار مورد استفاده قرار گیرند.