ساماندهی منابع و ذخایر آب شهر قم در دورۀ قاجار (با تکیه بر اسناد کاخ گلستان)
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری مدیریت اطلاعات و دانششناسی دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 استادیار دانشگاه تهران
3 دانشجوی دکتری تاریخ ایران اسلامی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
doi
10.22034/ganj.2018.2268چکیده
هدف: بررسی میزان رونق منابع و ذخایر آب شهر قم در دورۀ حکومت قاجار و همچنین واکاوی نقش حکومت و طبقات مردمی در احداث و احیا و کنترل منابع و ذخایر آب شهر قم است. روش: مقاله با روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از اسناد و مدارک آرشیوی و منابع کتابخانهای تنظیم شده است. یافتهها و نتیجهگیری: شهر قم در ابتدا آب فراوانی داشت؛ ولی مشکل اهالی آن، روش درست استفاده از این آب برای آشامیدن و آبیاری بود. پس از حملة افغانها، شهر قم و همچنین ذخایر آبی آن آسیب جدی دید و تا سالها به همین وضع باقی ماند. حکومت قاجار با همکاری مردم برای ساماندهی ذخایر آبی قم دست به کار شد. 80 درصد از آبانبارهای شناسایی شده، 67 درصد از یخچالها، و 54 درصد از حمامها در دوره قاجار ساخته شدهاند. در ایجاد و احیای قنات بهترتیب سه طبقۀ دیوانسالاری، اعیان و اشراف طوایف، و روحانیون نقش مؤثرتری داشتند و درزمینۀ آبانبار، طبقۀ تجار نقش پررنگتری ایفا کردند و در ساخت یخچال و حمام نیز طبقۀ دیوانسالاران بیشترین اهتمام را داشتند.
