فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

همجواری دو دریاچه ارومیه و وان و تشدید تغییرات سطح تراز آبی دریاچه ارومیه نسبت به دریاچه وان، سبب شده است که در بسیاری از بررسی ها، با فرض مشابهت دانستن ویژگی های طبیعی دو دریاچه، عامل انسانی را به عنوان مهم ترین عامل در رخداد کاهش تراز آبی دریاچه ارومیه دانسته شود. در این پژوهش، تلاش شده است تفاوت های طبیعی دو دریاچه فوق الذکر که به عنوان مهم ترین عامل در بقا و یا زوال دو دریاچه ارومیه و وان در عصر تغییر اقلیم شده است، پرداخته شود. بدین منظور در ابتدا به بررسی وضعیت پهنه آبی دو دریاچه فوق الذکر پرداخته و سپس جهت بررسی وضعیت دمایی و نم نسبی در سطح هر دو دریاچه، از پایگاه داده ای ECMWF به تفکیک فصول سال طی یک دوره آماری 39 ساله(2017 ـ 1979) استفاده شده است. بررسی ها نشان می دهد در فصول مختلف سال دمای هوا در سطح دریاچه وان بین 2 تا 4 درجه سانتی گراد کمتر از دریاچه ارومیه و نم نسبی آن به استثنای فصل زمستان، 2 تا 6 درصد بیشتر است. همچنین (سوای از هرگونه تغییرات انسانی از قبیل احداث سد، حفر چاه عمیق و غیره) تفاوت های زیادی به لحاظ عمق، حجم آب، شیب کف بستر، بارش، تبخیر، رواناب ورودی و توپوگرافی در اطراف دو دریاچه وجود دارد؛ به طوری که عمق متوسط دریاچه وان در حدود 29 برابر عمق متوسط دریاچه ارومیه و حجم متوسط آب دریاچه وان بیش از 100 برابر حجم آب دریاچه ارومیه و همچنین میزان بارش در ضلع جنوبی، جنوب غرب، غرب و شمال دریاچه وان بیش از 2 تا 3 برابر حجم بارش در سطح حوضه آبریز دریاچه ارومیه است. به همین دلیل هر گونه تغییرات اقلیمی که منجر به یک دوره خشک سالی و یا ترسالی شود، بازخورد آن در دریاچه ارومیه بسیار متفاوت تر از دریاچه وان است. همین مساله نشان می دهد که دریاچه ارومیه برخلاف دریاچه وان، به مثابه یک استخر نسبتا وسیع و بسیار کم عمق بوده که به شدت نسبت به هرگونه تغییرات ناشی از بارش و رواناب ورودی به دریاچه واکنش نشان می دهد.