فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

با گسترش روزافزون فناوری‌های نوظهور، به‌ویژه هوش مصنوعی، نظام‌های آموزشی فنی و مهارتی با فرصت‌ها و چالش‌های بنیادینی مواجه شده‌اند. در شرایطی که بازار کار نیازمند مهارت‌های پیشرفته و مبتنی بر فناوری است، بررسی نقش و ظرفیت‌های هوش مصنوعی در ارتقای کیفیت، کارآمدی و شخصی‌سازی آموزش‌های مهارتی به ضرورتی اجتناب‌ناپذیر بدل شده است. علی‌رغم مطالعات پراکنده در این حوزه، خلأیی در درک عمیق از مضامین کلیدی و روابط مفهومی میان مؤلفه‌های فنی هوش مصنوعی و الزامات بومی آموزش‌های فنی ایران وجود دارد. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل ابعاد و مضامین پنهانِ مرتبط با کاربردهای هوش مصنوعی در آموزش‌های فنی و مهارتی انجام شده است. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از راهبرد تحلیل مضمون انجام شده و داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۴ نفر از خبرگان حوزه‌های هوش مصنوعی، آموزش‌های مهارتی و فناوری آموزشی گردآوری شده است. داده‌های حاصل با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA کدگذاری و تحلیل شد و برای سازمان‌دهی منابع علمی از نرم‌افزار EndNote بهره گرفته شد. در مجموع، از تحلیل داده‌ها، 47 کد اولیه، 8 مضمون محوری و یک مضمون انتخابی به‌دست آمد. یافته‌ها نشان می‌دهند که هوش مصنوعی از طریق محورهایی همچون شخصی‌سازی یادگیری، تحلیل داده‌های آموزشی، تعاملات هوشمند، فناوری‌های نوین و نیز با درنظر گرفتن چالش‌های فرهنگی، اخلاقی و زیرساختی، می‌تواند نقش مؤثری در تحول آموزش‌های فنی و مهارتی ایفا کند. درنهایت، پژوهش حاضر با ارائه یک مدل تودرتوی مفهومی، روابط میان مضامین کلان و خرد را تبیین کرده و چارچوبی قابل ‌کاربرد برای طراحی برنامه‌های آموزشی هوشمند ارائه می‌دهد.