ابعاد اجرای برنامه‌های درسی مبتنی بر دانش پداگوژی محتوا با تأکید بر ادغام هوش مصنوعی در آموزش الکترونیکی (مطالعه موردی دانشگاه‌های پیام‌نور و فرهنگیان استان اصفهان)

نویسندگان

1 استادیار گروه مدیریت بازرگانی و مدیریت فناوری اطلاعات، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران.

2 استادیار گروه آموزش جغرافیا، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.

doi
10.22091/jrim.2025.14188.1402
چکیده

دانش پداگوژی محتوا، ترکیبی یکپارچه از دانش موضوعی و مهارت‌های تربیتی، نقش‌محوری در بهبود کیفیت آموزش عالی دارد. این پژوهش باهدف بررسی چالش‌ها، ضعف‌ها، فرصت‌ها و تهدیدهای اجرای برنامه‌های درسی دانش پداگوژی محتوا با تأکید بر ادغام هوش مصنوعی در راهبردهای تدریس آموزش عالی و آموزش الکترونیکی، با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. جامعه پژوهش شامل 27 نفر (5 مدیر، 14 استاد، 8 دانشجو) از دانشگاه‌های پیام‌نور و فرهنگیان اصفهان بود که با نمونه‌گیری هدفمند و گلوله‌برفی انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با روش مثلثی برای تضمین روایی و پایایی تا اشباع نظری گردآوری و با تحلیل مضمون بررسی شدند. از مصاحبه‌ها 98 کدباز استخراج شد که در 7 مضمون قوت (دروس پداگوژی، انگیزه‌بخشی به استادان، حمایت از مولفان، جلسات تبادل نظر، کارورزی، جشنواره‌های تدریس، ادغام فناوری)، 7 مضمون ضعف (مشکلات استادان و دانشجویان، ضعف‌های سازمانی، محدودیت منابع، محدودیت‌های پژوهشی، پیچیدگی دروس، چالش‌های دیجیتال)، 4 مضمون تهدید (تضعیف جایگاه در نظام آموزش عالی، تغییر سبک آموزش در نظام آموزش و پرورش ، تهدیدهای فناوری، چالش‌های اخلاقی) و 6 مضمون فرصت (دروس بین‌رشته‌ای، جلب مشارکت، ارتقای شرایط، فناوری اطلاعات، دستاوردها، ادغام هوش مصنوعی) دسته‌بندی شدند. نتایج نشان داد هوش مصنوعی کیفیت یادگیری و تحلیل داده‌های آموزشی را در آموزش الکترونیکی بهبود می‌بخشد، اما کمبود زیرساخت‌های دیجیتال و دانش فنی بهره‌برداری را محدود می‌کند. پیشنهاد می‌شود با سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها، آموزش استادان و تدوین سیاست‌های اخلاقی، از پتانسیل‌های هوش مصنوعی بهره‌برداری شود. این پژوهش مبنایی برای سیاست‌گذاری آموزشی و تحقیقات آینده در ادغام فناوری‌های نوین در دانش پداگوژی محتوا فراهم می‌کند.