فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: تغییر­های کاربری زمین در استان ساحلی گیلان در دهه‌های اخیر مشکل­ هایی مانند تخریب جنگل و تالاب، فرسایش خاک، کاهش تنوع زیستی، افزایش آلودگی‌های ‌محیط زیستی را بوجود آورده است. با توجه به اهمیت این منطقه بلحاظ ویژگی‌های خاص و منحصربه‌فرد و استفاده انسان از این محیط برای انواع فعالیت‌های مسکونی، صنعتی و تفریحی لازم است تا از تغییر­های صورت گرفته، عامل­ های مؤثر بر تغییر­ها آگاهی یافته و با پیش‌بینی روند تغییر­ها در آینده بتوان از بروز تخریب‌های غیرقابل‌جبران بر محیط‌زیست جلوگیری شود. هدف از پژوهش حاضر، تحلیل تغییر­های کاربری زمین­ های استان گیلان در یک دوره 20 ساله (1375-1395) و پیش‌بینی تغییرها برای 30 سال آینده بر اساس تلفیق شبکه عصبی مصنوعی پروسپترن چندلایه و مدل زنجیره مارکوف با استفاده از مدل‌ساز تغییر سرزمین است. مواد و روش­ها: از تصویر­های ماهواره لندست 5 و 8 سنجنده های) (TM و OLI-TIRS)  (مربوط به سال‌های 1375، 1385، 1395 استفاده گردید. نقشه‌های پوشش زمین­ ها برای سال‌های یادشده در 5 طبقه جنگل، مرتع، کشاورزی، منبع ­های آب و مسکونی با به‌کارگیری روش بیشترین احتمال تهیه شد. آشکارسازی تغییر­ها  انجام و سپس مدل‌سازی پتانسیل انتقال با استفاده از الگوریتم پروسپترون چندلایه شبکه عصبی مصنوعی با استفاده از 13 متغیر مستقل و 7 زیر مدل برای مدل‌سازی تغییر­های کاربری زمین­ ها  برای سال 1395 صورت پذیرفت و سپس با روش زنجیره مارکوف نقشه کاربری زمین­ها برای سال 1395 با ضریب 0.98 پیش‌بینی شد. درنهایت الگوی کاربری زمین­ های استان گیلان برای سال 1425 بر اساس آن شبیه‌سازی شد. نتایج و بحث: نتایج به‌دست‌آمده از بررسی و پیش‌بینی تغییر­های کاربری زمین­ ها در دوره اول (1375-1385) بیانگر این بود که کاربری مسکونی با 7702.72 هکتار افزایش بیشترین تغییر­ها را در بین دیگر کاربری ­ها دارد. در این تغییر­ها، کاربری کشاورزی بیشترین سهم را داشته است ‌بطوری‌که 7663 هکتار از این زمین­ ها به منطقه­ های مسکونی تبدیل‌شده است. در دوره دوم (1385-1395) کاربری مسکونی همانند دوره قبل با نرخ تغییر­های سالیانه 633.72 هکتار بیشترین تغییر­ها را در این دوره داشته است. در کل دوره مطالعاتی از سال 1375 تا سال 1395  زمین­ های مسکونی از 12157.57 هکتار در سال 1375 به 26197.59 هکتار در سال 1395 رسیده که زمین­ های کشاورزی بیشترین سهم را در تبدیل منطقه ­های ساخته‌شده دارا بوده است. نتیجه‌گیری: روند تغییر­های کاربری زمین نشان می‌دهد که این روند از گذشته شروع‌شده و در آینده نیز ادامه خواهد داشت بصورتی که نتایج آشکارسازی تغییر­ها از پیش‌بینی کاربری زمین برای 30 سال آینده بیانگر افزایش کاربری مسکونی و کاهش سطح زمین­ های کشاورزی، جنگلی و مرتعی خواهد بود. با توجه به این نتایج می‌توان گفت ارزیابی به‌موقع و دقیق این تغییر­ها به تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی بهتر می‌انجامد.