از تقابل تا ترکیب؛ تحلیل روایت دانشجویان از آموزش حضوری و مجازی

نویسندگان

1 استادیار گروه مدیریت آموزشی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.

doi
10.22091/jrim.2025.11729.1151
چکیده

گسترش روزافزون استفاده از اینترنت و رسانه‌های اجتماعی، نظام آموزشی را دستخوش تحولات بنیادین کرده و مباحث گسترده‌ای را پیرامون مزایا، معایب و تأثیرات این فناوری‌ها بر فرایند یادگیری در آموزش عالی، پدید آورده است. پژوهش حاضر باهدف بررسی تقابل میان آموزش حضوری و مجازی و امکان تلفیق این دو شیوه، از بیان تعریفی آموزش حضوری، مجازی و ترکیب این دو، نظریه همگرایی رسانه‎ها و نظریه کنشگر_ شبکه، بهره گرفته است. این مطالعه با استفاده از روش تحلیل روایت، دیدگاه‌ها و تجربیات دانشجویان را به‌عنوان ذینفعان اصلی و کاربران این دو شیوه آموزشی مورد بررسی قرار داده است. نمونه این پژوهش شامل ۱۸ نفر از دانشجویان دانشگاه فرهنگیان شهر سنندج بود که به روش هدفمند و ملاک‌محور انتخاب شدند. نتایج به دست آمده از مصاحبه نیمه‌‌ساخت‌‌یافته با تحلیل شش مرحله‌‌ای براون و کلارک، پنج مضمون اصلی را آشکار کرد: «رقابت بر سر میدان آموزش»، «غیرانسانی‌شدن آموزش»، «ارتقای کیفیت‌بخشی آموزشی»، «شیوع کرونا و گسترش آموزش مجازی» و «ترکیبی‌شدن آموزش». این یافته‌ها نشان داد روایت دانشجویان که متأثر از تجربه آن‌ها در استفاده از رسانه‌های اجتماعی در یادگیری و آموزش است، متفاوت و گاها متناقض است. آنها بر این باورند که بین دو سبک آموزشی حضوری و مجازی در دانشگاه تقابل و رقابت وجود دارد و شیوع کرونا، به‌طور قابل‌توجهی به تقویت جایگاه آموزش مجازی کمک کرده است. در این راستا، برخی از مصاحبه‌‌شوندگان با بیان این که روند روزافزون آموزش مجازی و استفاده از رسانه‌‌های مجازی، جنبه‌های انسانی آموزش را تضعیف کرده و این امر آموزش را با چالش مواجه نموده است. لذا، غالب مصاحبه‌‌شوندگان با تاکید بر ترکیب و استفاده از هر دو سبک آموزشی، راه‌‌حل عبور از چالش‌‌ها و مشکلات هردو روش را در آموزشی ترکیبی و چندرسانه‌‌ای می‌‌دانند.