مرور نظام‌‌مند موانع استراتژی اقدام‌پژوهی برای توسعه حرفه‌‌ای معلمان

نویسندگان

1 دکتری تخصصی مدیریت آموزش عالی، گروه مدیریت آموزشی، دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، ایران

doi
10.22091/jrim.2024.11103.1089
چکیده

توسعة حرفه‌‌ا‌‌ی معلمان از طریق استراتژی اقدام‌پژوهی موضوعی مهم در همة محیط‌‌های کاری برای رویارویی موثر با پیچیدگی‌های جامعة مدرن است. این پدیده دربارة آموزش نیز صدق می‌‌کند. این مطالعه با هدف مرور نظام‌‌مند و مطالعة کیفی موانع اقدام‌پژوهی(کنش پژوهی) و ارائة الگویی برای آن انجام شد. در این مطالعه، از روش کیفی و فراترکیب با هدف کاربردی استفاده شده است. با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند از نوع موارد مطلوب، تحلیل نظام‌‌مند و جامعی از اسناد مختلف پایگاه‌های اطلاعاتی و ارجاعات مرتبط بین سال‌‌های ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۲ صورت گرفت. برای تجزیه‌و‌تحلیل یافته‌‌های کیفی70 سند،  از تحلیل تم  استفاده گردید. برای تامین اعتبار پژوهش از مثلث سازی  داده‌‌ای،  روش‌‌شناسی و  محیطی استفاده گردید. نتایج نشان می‌‌دهد که اقدام‌پژوهی ابزار ارزشمندی برای معلمان است تا فرایند آموزش و یادگیری را ارتقا، دانش آموزشی و تربیتی را بهبود، و به‌صورت مثبت بر یادگیری فراگیران اثر بگذارند. علاوه‌بر این، معلمان مشکلاتی را در اجرای اقدام‌پژوهی به صورت آکادمیک و غیرآکادمیک تجربه می‌‌کنند. موانع آکادمیک شامل موانع شناسایی و تشخیصی (نظری و تئوریک، روش‌‌شناسی، نگرشی و انگیزشی)، موانع اجرایی (مدیریتی، مالی، آموزشی، مشارکتی، اخلاق حرفه‌‌ای، فناورانه و خلاقانه، محیطی و حمایتی، نیروی انسانی متخصص و کارآمد) و موانع ارزشیابی (ساختار ارزیابی و داوری نامشخص، ضعف اطلاع رسانی و موانع مرتبط با کاربست نتایج) و موانع غیرآکادمیک نیز به صورت موانع فردی (شناختی، عاطفی و فراشناختی)، موانع سازمانی (نرم‌افزاری و سخت‌افزاری) و موانع فراسازمانی (فرهنگی، سیاست‌گذاری و نظام آموزشی) می‌‌باشند. معلمان دانش و مهارت لازم برای انجام اقدام‌پژوهی را ندارند. همچنین، از حمایت‌‌ها و منابع لازم برای این فعالیت برخوردار نیستند. حجم کار و بار اضافی بر دوش معلم، اضطراب نوشتن، کمبود زمان و دانش ناکافی روش‌شناسی پژوهش، موانع عمده در اجرای استراتژی اقدام‌پژوهی برای توسعة حرفه‌‌ای معلمان هستند. در نهایت، دسته بندی از موانع استراتژی اقدام‌پژوهی به صورت الگوی مفهومی انجام پذیرفت. اقدام‌پژوهی به‌عنوان یک روش‌‌شناسی، ابزار ارزشمندی برای پاسخ‌گویی به نیازهای رو‌به‌رشد دانش‌های عملی؛ پلی میان شکاف پژوهش دانشگاهی و کاربردهای روزمره و همچنین استراتژی برای مشارکت در رقابت‌های جهانی عمل می‌‌کند.