فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

قفقاز جنوبی به‌عنوان یکی از مناطق ژئوپلیتیکی حساس، طی دهه‌های اخیر شاهد منازعات عمیق اجتماعی و اقتصادی میان جمهوری آذربایجان و ارمنستان بوده است؛ منازعاتی که ریشه در جنگ اول قره‌باغ داشته و در جنگ دوم قره‌باغ (۲۰۲۰) به نقطه عطفی در تحولات نظامی و امنیتی منطقه انجامید. هدف اصلی این پژوهش، تحلیل نقش منازعات اجتماعی و اقتصادی در شکل‌دِهی به اندیشه‌های نظامی و راهبردهای دفاعی دو کشور مذکور و بررسی پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی ایران است. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و روش توصیفی-تحلیلی، داده‌های خود را از اسناد، منابع کتابخانه‌ای و گزارش‌های معتبر بین‌المللی گردآوری و تحلیل نموده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که در آذربایجان، بحران‌های اجتماعی و بهره‌گیری از درآمدهای نفتی به مدرن‌سازی ارتش و رویکرد فناورانه منجر شد، درحالی‌که ارمنستان با محدودیت‌های اقتصادی، بر بسیج مردمی و دفاع سنتی تأکید داشت. شکست ارمنستان در جنگ دوم قره‌باغ موجب بازنگری در ساختار دفاعی و گرایش به فناوری‌های نوین گردید. این تحولات، افزایش بی‌ثباتی در مرزهای شمال‌غربی، حضور فعال بازیگران خارجی و تهدید منافع ژئوپلیتیکی ایران (به‌ویژه از طریق کریدور زنگزور) را به دنبال داشته است. نتایج پژوهش بر ضرورت بازنگری در راهبردهای دفاعی و امنیتی ایران و ارتقای توانمندی‌های فناورانه و اطلاعاتی کشور تأکید دارد.